دروغ، برف در تموز است.

ژیوار، شب روز پنجشنبه، بعد از صید همراه ناخدا به خانه نرفت. تا نزدیکی‌های صبح در خیابان‌های زنده‌ی آبادان پرسه زد و تا زمانی که به هدفش نرسید، دست از جستجو برنداشت. هدفش قایق موتوری، و سوخت آن بود. به اندازه‌ای که بتواند تا آن جزیره‌ی متروکه به تنهایی برود. دست آخر مجبور شد به داریوش، دستیار کشتیشان متوسل شود. شنیده بود که قایق موتوری کوچک و فرسوده‌ای دارد که در اوقات فراغتش آن را تعمیر می‌کند.

به پشت در خانه‌ی داریوش رسید و محکم در زد. چندی منتظر شد و کسی در را به روی او باز نکرد. اگر قایق را تا صبح جور نمی‌کرد، برنامه‌اش می‌افتاد برای جمعه‌ی هفته‌ی بعد، و برخورد می‌کرد با مهمانی بزرگی که ناخدا قرار بود برگزار کند به مناسبت صید خوبی که در یک ماه اخیر کرده بودند. این‌بار با پایش محکم به در لگد زد.
- داریوش! بیداری؟

صدای غرغری آهسته از داخل خانه بلند شد و داریوش با زیرشلواری و رکابی چرکش در را باز کرد.
- ژیوار؟ چه مرگته؟ ناخدا چیزیش شده؟ چرا عین دیوونه‌ها در می‌زنی؟
- چیزه... ام... ببخشید مزاحم شدم... میشه قایق موتوریتون رو برای فردا قرض بگیرم؟

داریوش با چشم‌های خواب‌آلودش سرتا پای ژیوار را برانداز کرد. در آن صورت خسته و درهم‌کشیده‌اش،سوال "عقلتو توی کشتی جا گذاشتی؟" موج می‌زد.
- واسه چی می‌خوای؟ تعمیرش هنوز تموم نشده.
- من... من می‌دونم که تعمیرش رو تموم کردین. دستیارتون دیروز بهم گفت.
- دستیار؟ کودوم دستیار؟ مگه من دستیار دارم؟

انگار داریوش هنوز خوابش می‌آمد.

- منظورم اینه که می‌دونم تعمیرش رو به تازگی تموم کردین. خواهش می‌کنم بهم قرضش بدین. واقعا نیازش دارم.
- برای چی؟

ژیوار در مسیر خانه‌ی داریوش بارها تمرین کرده بود که در جواب این سوال چه چیز باید بگوید.
- می‌خوام... یکم با دریا تنها باشم. واقعا بهش نیاز دارم.

دست داریوش را به سرعت گرفت.
- ازتون خواهش می‌کنم! می‌دونید که چقدر با قایق موتوری ناخدا خوب می‌رونم. قول میدم مراقبش باشم.
- چرا از خود ناخدا نمی‌خوای قایقشو بهت بده؟

ژیوار سرش را به زیر انداخت و کمی عقب کشید. شاید اشتباه کرده بود، نباید به آنجا می‌آمد. داریوش آهی کشید.
- اسکله محمود رو بلدی؟ اونجا به اسکله بسته شده.

داخل خانه رفت و با کلید قایق برگشت. آن را به سمت ژیوار پرتاب کرد.
- اگه بلایی سر قایقم بیاد ازت یه قایق دیگه می‌سازم. ملتفت شدی؟
- کاملا! قول میدم سالم نگهش دارم!

سپس ژیوار تا دم اسکله محمود، یک نفس دوید.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
اگر جمعه به سراغ صید بروید دریا قهر می‌کند: در میان برخی از جوامع صیادی جنوب ایران، جمعه روز تعطیل صیادان در فصل صید به شمار می‌آمد و آنان در این روز به دریا نمی‌رفتند. بر اساس باورهای قدیمی، برخی صیادان معتقد بودند که صید در روز جمعه می‌تواند موجب کاهش صید در روزها و سال‌های آینده شود و از این وضعیت با تعبیر «قهر کردن دریا» یاد می‌کردند. در کنار این باور، استراحت پس از یک هفته فعالیت و همچنین ملاحظات مذهبی نیز از جمله عواملی دانسته شده‌اند که در شکل‌گیری این رسم نقش داشته‌اند.

آنچه که ژیوار را به هم ریخته بود، بیشتر از توهین به پدر مُرده‌اش، چیزی بود که واضحا در خودش می‌دید و امیدوارم بود که مُراد نفهمیده باشد. تمام راه را تا بازگشت به ساحل کنار لنج لم داده بود، و زمانی که با ناخدا به سمت بازارماهی حرکت می‌کردند لب از سخن باز نکرد.

- ژیوار، چرا جا خوردی؟
- چی؟

محال بود چیزی از چشمان ناخدا پنهان بماند.
- بیشتر از اینکه عصبانی باشی سردرگم بودی، بهت زده و حیرون بودی. چرا؟ تو که می‌دونستی مُراد همیشه چه فکری راجب بابات می‌کرده.

هیچ نگفت. سخنانش را پشت دیواری ساخته شده از ترس می‌دید. دیوار نمی‌گذاشت سخنان بر زبانش جاری شوند.
- نه، من فقط... فقط جا خورده بودم از اینکه بعد این همه سال هنوزم کینه‌شو حفظ کرده.

دروغ بود. ژیوار به خوبی این را درک می‌کرد. ناخدا آهی کشید و دیگر چیزی نگفت.

بعد فروختن ماهی‌ها و رسیدن به وضع و حال لنج دیگر هوا تاریک شده بود. مردم را که بعد از گریختن خورشید و گرمای سوزانش تازه از خانه‌شان بیرون آمده بودند و مغازه‌هایی که چراغ‌هاشان خیابان را زینت می‌داد، اکنون می‌شد دید. راست می‌گفتند، آبادان شهر زندگی است.
شهر را آنقدر زیر پا گذاشتند تا به در خانه ناخدا رسیدند، کلید انداختند و به محض وارد شدنشان دختر کوچک ناخدا به آغوش پدرش پرید.
- سلام بابا!
- سلام دخترم، مامانت کجاست؟
- داره قلیه رو هم می‌زنه.

دخترک ماهی بزرگی که دست پدرش بود را گرفت به آشپزخانه دوید.

- ناخدا، من شام نمی‌خورم. واقعا اشتها ندارم، میرم اتاقم.
- مگه میشه نخوری؟ از صبح چیزی نخوردی.

قبل از اینکه حرف ناخدا تمام شود ژیوار به اتاقش رفته بود. اتاقی در زیرزمین که ناخدا با تمام سختی‌اش برای او فراهم کرده بود تا حداقل اندکی فضا برای با خودش بودن داشته باشد. با خودش، و با عکس پدرش، و رویاهای دور و درازی که آثارشان از دیوار‌هایش معلوم بودند. همان رویاهای دور و درازی که مُراد امروز پدرش را بابتشان مسخره کرده بود.
چراغ‌ را روشن کرد تا نور لامپ بر تکه‌ کاغذهای پاره پاره، روزنامه‌های قدیمی، و عکس بزرگ و درخشانی بیوفتد که بر دیوار خودنمایی می‌کردند. همه چیزهایی که اگر ناخدا می‌دید، متوجه می‌شد که او هم مثل پدرش به دنبال داماهی است.
قدم گذاشت و جلو رفت تا بر روی عکس بزرگ و خیالین داماهی که از تصوراتش بر روی کاغذ آورده بود و حالا میخ به دیوار بود، دست بکشد. پس از آن پشت میز کوچکی که زن ناخدا برایش از جمعه بازار پیدا کرده بود نشست، دفتر زهوار در رفته‌اش را باز کرد تا چیز جدیدی به آن اضافه کند. با خط خوش نوشت:
- امروز به جزیره نزدیک‌تر شدیم، تونستم راه کوچیکی که از بین درختای نخل اونجا خودنمایی می‌کرد رو ببینم، مطمئنم اون پیرمرد هنوز اونجا داره زندگی می‌کنه.

کمی مکث کرد و سپس به ابتدا دفترش رجوع کرد تا مطلب نوشته شده در آنجا را دوباره بخواند:
- طبق حرفایی که پدربزرگ زوران بهش زده، مثل اینکه پیرمردی توی اون جزیره خصوصی زندگی می‌کنه که میگن یه بار جفت داماهی رو دیده. امیدوارم هنوز زنده باشه.

سپس به متن کوچک و درهم پیچیده‌ای نگاه کرد که پایین صفحه بود:
- من مطمئنم، مطمئنم بابام رفته دنبال داماهی، اون هنوز زندست، و مطمئنم بالاخره تونسته پیداش کنه. صبر کن بابا، دارم دنبالت میام، باید بفهمم چرا منو به خاطر داماهی رها کردی!

پی‌نوشت: تمام تصاویری که زیر پست‌ها می‌بینید اولین تصاویر رنگی از خلیج فارس هستند
سال ۱۹۳۳

همه ما می‌دانیم از دست دادن کسی پنج مرحله دارد. انکار، خشم، چانه‌زنی، افسردگی، پذیرش. ژیوار اما پس از اینکه پدرش را از دست داد، هنوز هم پس از هفت سال نتوانسته بود از مرحله انکار عبور کند. می‌گویند اگر در مراسم خاک‌سپاری عزیزت حاضر نشوی و شخصا به زیر خاک سرد رفتنش را نبینی، هیچگاه نمی‌توانی باور کنی که دیگر نیست، وجود ندارد، روزی بوده و حالا دیگر رفته. مخصوصا اگر بدنی برای به خاک سپردن نباشد.

- هنوز هم فکر می‌کنی پدرت توی اون جزیره‌ است؟

ژیوار حضور باابهت ناخدا را در کنارش احساس کرد، اما از جزیره چشم جدا نکرد.
- هست. می‌دونم که هست. هنوز هم بعد این همه سال نتونستم باور کنم که رفته. ذهنم نتونسته باورش کنه، نمی‌تونه بعد هفت سال هنوزم اینطور باشه، مگر اینکه بابا واقعا اونجا باشه.

ناخدا دستی به شانه‌اش گذاشت. با پدر ژیوار دوستان بسیار نزدیکی بودند، او و عیالش تنها کسانی بودند که می‌دانستند ژیوار دختر است. سر مزار به قبر پدر ژیوار قول مردانه داده بود که پس از او، دخترش را زیر بال و پرش بگیرد.
حرف میان او و ناخدا معلق ماند، زمان به آب انداختن تور رسیده بود و ژیوار باید کمک می‌کرد.

تور را به دریا انداختند و و به اعماق فرو رفتنش را دیدند.

- شاید این دفعه شانس باهامون یار بود. یه داماهی صید کردیم!

مُراد پس از گفتن این حرف زیر خنده زد و به شمس اشاره کرد که او را همراهی کند. ژیوار که از شدت فشردن ناخن‌ بر کف دستش رد عمیقی بر آن جا مانده بود، به سمت دیگر رفت تا از آنجا دور شود.

- هی استخونی! جرعت داری بزار برو.

ژیوار به سرعت برگشت تا با مُراد چشم در چشم شود.
- می‌دونی... خودت می‌دونی همین الانشم بابام رو به خاطر اینکه این رویا رو داشته مسخره‌ می‌کنن، حتی بعد مرگش! همه‌اشم زیر سر توعه. با حرفات بابام رو یه مرد رویابین خیال‌باف نشون میدی. دیگه زیر خاکه، می‌فهمی؟ عین خانواده تو!

قبل از اینکه دست سنگین مُراد را بر صورتش حس کند، شمس پادرمیانی کرد و نگذاشت دست سنگین او بر صورت ژیوار فرود آید.
- بس کن مُراد!
- چیه؟ تو هم رفتی توی تیمش؟ دروغ نمی‌گم که، باباش همیشه یه تختش کم بود، ناخدای زپرتی! من باید جای اون ناخدا می‌شد...
- خفه شو!

صورت ژیوار، زیر آفتاب مستقیم برق می‌زد. عرق‌ها از پیشانی‌اش چکه می‌کرد و حالا داشت چشمانش را می‌سوزاند.

- آره... همون بابای احمقت بود! ما با هم توی لنج ناخدا بهادر جاشو بودیم. وقتی بابای خیال‌پردازت یه بار گفت من یه روزی حتما جفت داماهی رو پیدا می‌کنم، همون روزم جانشین ناخدا معلوم شد! معلوم شد کی اون لنج رو به ارث می‌بره، معلوم شد کی ناخدای بعدیه، با اینکه من لایقش بودم، اون با خیالات مسخرش از من مفت‌بری کرد!

ژیوار جا خورد. بعد گذشتن هفت سال از مرگ کسی، هنوز هم از او کینه داشتن کار هر کسی نیست. یعنی درون مُراد تا چه اندازه عمیق و تاریک است که اینطور کینه‌ را در خودش محفوظ نگه داشته؟

- الان بعد سی سال هنوز هم جاشو‌ام! من به گردن بابات حق داشتم، پس تو الان باید به جای اون حقمو بدی!

محمدعلی و شمس جلوی مُراد ایستاده بودند که مبادا ژیوار را به باد کتک بگیرد. صدای قدم‌های ناخدا که به معرکه نزدیک می‌شد، به گوش ژیوار رسید و سپس ناخدا جلوی همه، سیلی به صورت مُراد زد.
- انقدر صدای نحست بلنده که تا کابین میاد. حقتو از این بچه می‌خوای؟ از این بچه یتیم؟

یقه او را گرفت و سپس به گوشه‌ی لنج هلش داد.
- این سال‌ها با همه کج بودی، با این بچه کج‌تر. بهت حق می‌دادم، کل خانوادت توی بمبارون آبادان مُرده بودن. تو حتی جبهه رفتی! ولی پس چی شد؟ اون مردی که به خاطر کشورش رفت جنگ کجاست؟ فکر کردی به خاطر چی بهادر پدر ژیوار رو انتخاب کرد؟ به خاطر داماهی؟ نه، اون فهمیده بود تو بعد جنگ دیگه‌ اون آدم سابق نیستی!

ناخدا، او را رها کرد و سپس به کابین برگشت. به جز مُراد که بهت زده گوشه‌ی لنج کز کرده بود، بقیه بی سر و صدا مشغول بالا کشیدن تور شدند. ماهی‌ها که ریز و درشت بر کف لنج تکان می‌خوردند و بالا و پایین می‌پریدند، و به دنبال ذره‌ای آب آخرین رمق‌هایشان را صرف خیز گرفتن می‌کردند، ژیوار را به فکر فرو می‌بردند. مُراد هم هنوز در مرحله انکار گیر افتاده بود، تنها نوع آن با مال او فرق می‌کرد...

پی‌نوشت:

جاشو: كارگر كشتي (ملوان)

داماهی: در افسانه‌هاى جنوب ايران، از ابرماهى بزرگ و زيبايى سخن آمده که در ژرفاى آب‌ها مى‌زيسته و بوميان بـه آن «داماهى» مى‌گفته‌اند. او، روزى رسان ساحل نشينان و نجات دهنده ماهى‌گيران گرفتار موج‌ها بوده و به يارى عشاق نيز مى‌شتافته‌است. در قصه‌ها آمده که روزى گردابى عظيم و توفانى هولناک درياى جنوب را در برگرفت و هر لحظه بيم آن مى‌رفت که مردمان در آب‌هاى سرگرد آن غرق شوند. داماهى که در بطنش آرمان شهرى بارور از شادى و موسيقى بود؛ خود را فدا کرد تا موج‌ها فرو بنشينند و برکت به زندگى مردم بازگردد. روز بعد پيکر داماهى را بر روى ساحل يافتند در حالى که تا سال‌ها دهانش دروازه امن ورودى بندر بود و خورشـيد از چشمى به آسمان بر مى‌آمد و در چشمى ديگر به غروب مى‌نشست.

مروارید، ساحل را بسیار دوست می‌داشت. یاد زمانی می‌انداختش که پدر او را همراه خود سوار لنج می‌کرد و به دل دریا می‌زد. اگرچه وقتی بزرگتر شد دیگر نگذاشتند سوار شود، به خیال صیادان زنی اگر در لنج باشد، بدشانسی به همراهش می‌آورد و سبب غرق شدنشان می‌شود. چه خیال باطلی! لنج پدرش حتی بدون وجود زنی در آن غرق شده و به اعماق خلیج فارس رفته بود، به همراه تمام صیادانش.
سخت است بر سر مزار خالی پدرت غصه بخوری، پس مروارید هر زمان می‌خواست یادش کند به ساحل می‌رفت، از آنجا بیشتر پدرش را احساس می‌کرد. انگار حتی با وجود آب شور دریا، نیازی به اشک ریختن هم نبود، به عقیده مردمان آنجا، مُرده در دریا روحش همانجا می‌ماند.

به آرامی ساحل را پیمود. به امواج دریا که جلو می‌آمدند و سپس پشیمان می‌شدند و بازمی‌گشتند چشم دوخته بود. چه چیزی در آنها بود که این رفت و برگشت را اینچنین پر معنا می‌کرد؟

- ژیوار! لنج داره حرکت می‌کنه! بجنب سوارشو پسر!

پدرش همیشه می‌گفت اگر پسر بود، نام او را ژیوار می‌گذاشت، به معنی زندگی، حیات، آنچه می‌زیستد.
- الان میام ناخدا!

سپس به سمت لنج دوید. مروارید، مدت زمان زیادی بود که دیگر مروارید نبود. از زمانی که پدرش مُرده بود، ناچارا به ژیوار بدل شده بود. کسی برای یک دختر تنها که پدرش مُرده و مادرش را از بدو تولد ندیده، تره‌ هم خرد نمی‌کند.
- ناخدا، هواشناسی دیروز داشت می‌گفت ممکنه امروز طوفان باشه.

دست گرم ناخدا را احساس کرد که گیسوان کوتاهش را بهم می‌ریخت.
- نترس بچه، من چهل ساله روی دریام. هیچ جنی امروز نمی‌تونه صیدمونو خراب کنه. حالا برو تورهارو چک کن.

لنج حرکت کرد و مروارید، که ما از این پس همان ژیوار صدایش می‌کنیم، به سمت تورها رفت. ناخدا هنوز در دوره‌ای گیر افتاده بود که به بادها لقب جن و پری می‌دادند و مراسم زار را برای دور کردنشان برگزار می‌کردند، اما همین چیزهایش بود که باعث می‌شد ژیوار او را مثل پدرش دوست داشته باشد.

در حالی که تورها را برای نداشتن پارگی چک می‌کرد، زیر چشمی بقیه افراد حاضر در لنج را می‌پایید. مُراد، که از همه در لنج بداخلاق‌تر بود و بارها به ژیوار سیلی زده بود، محمدعلی و برادرش غلام‌علی، مردان مهربان و عضله‌ای سیاهی که سالیان پیش از آفریقا به آنجا آمده و از آن پس دیگر به قاره‌‌شان برنگشته بودند. گردنش را کمی کشید تا بقیه را ببیند. مهندس کشتی داریوش، و دستیار حواس پرتش، و سیروان، که هنوز هم نمی‌دانست چرا آنجاست. یک آذربایجانی به چه درد آبادان و گرمای خرماپزانش می‌خورد؟

- خیلی تو در و دیواری، دست بنجنبون دیگه! الان به ماهیا می‌رسیم.

ژیوار سرش را بلند کرد تا با شمس و دوستش زوران رو به شود که نفس بریده و عرق کرده به بدنه لنج تکیه داده بودند. شمس فامیل عزیزی بود که از دوره بمباران برای ناخدا به جای مانده بود، زحمت‌کش، یک‌دنده.
آه عمیقی کشید و سعی کرد بر تور ماهیگیری پهناور تمرکز کند. به جز ریبوار که به علت کسالت در خانه‌اش بستری و چاچا که در حال تمیزکاری کابین بود، تقریبا به همه نظری انداخته بود.

ورانداز کردن تور که تمام شد، برخاست تا قبل از صید ماهی‌ها، نگاهی به جزیره دوردستی که هر بار موقع صید از آن سو معلوم بود بیندازد. همان جزیره‌ای که گمان می‌کرد پدرش به آن پناه آورده و تا این لحظه در آنجا زنده است...

پی‌نوشت:

1- یکی از باورهای صیادان این بود که اگر زنی در لنج باشد و با او به حرکت دربیاید، موجب جذب کردن تاریکی و به اصطلاح افتادن بختک روی لنج می‌شود و ممکن است به غرق شدن منجرب شود، از این رو اجازه نمی‌دادند زنان وارد لنج شوند.

2- لنج: رضا طاهری در کتاب «از مروارید تا نفت» درباره ریشه نام لنج توضیح می دهد که در گذشته به تمامی کشتی های بادبانی «جهاز» گفته می شد و امروزه شناورهای موتوری با عنوان «لنج» شناخته می شوند.
از منظر زبان شناسی، لنج به معنای راه رفتن با ناز و آرامش است. برخی معتقدند این نام گذاری به حرکت آرام و خرامان این شناورها روی آب بازمی گردد؛ حرکتی که تداعی کننده وقار و آهستگی در پیشروی است.

3- مراسم زار: مردم جنوب که به این رسم باور دارند، به اصطلاح می‌گویند که این بادهای شر، در ذهن آدمیان نفوذ و آن‌ها را مرکب خود می‌کنند. مراسم برای این اجرا می‌شود که این بادهای شیطانی که حامل نیروهای خبیث هستند، از انسان‌ها دور شوند.

به گمان ما که سال‌های طولانیست اینجا نشسته‌ایم، آدمی اگر اشک بریزد پر از ضعف است، پر از تمام چیزهایی است که دیدنی نیستند، زشت و کریه‌اند. اما آن زمان که تنها ما مانده‌ایم و دردهای کوچک و بزرگمان، اشک ریختن تنها راه نجات است. بی‌راه نمی‌گویم، دیده‌ام، آدمی یا اشک‌هایش را قبول می‌کند و رهایشان می‌کند تا جریان پیدا کنند، یا آنقدر در پشت چشمانش نگهشان می‌دارد که تبدیل می‌شوند به هذیان، جنون، توهم، و سپس شروع می‌کند به دیدن چیز‌هایی که واقعی نیستند.
مثل او... مدت زمان نسبتا طولانی‌ای است که می‌بینمش، اما واقعی نیست. چطور فهمیدم که توهم است؟ چون گوش می‌داد، ساکت و طولانی می‌نشست تا من حرف‌هایم را بزنم، سپس لبخند می‌زد. اینجا فهمیدم که هیچ‌گاه وجود نداشته، ندارد، و نخواهد داشت.


پی نوشت: برف در تموز به معنی برف در تابستان است. این اصطلاح به معنی دروغی واضح است که تو نمی‌خواهی باورش کنی. انگار که بدانی در تابستان هیچگاه برف نخواهد بارید، اما باز تمام تابستان‌ها را منتظر بارش برف باشی.