معجون در حال آماده‌سازی است

قسمت اول هنر نویسندگی

فسمت دوم، پارت دو.


سوال دراماتیک اصلی یا مرکزی

سوال اصلی دراماتیک یک سوال بله/خیر (یا چگونگی) است که کل داستان برای پاسخ به آن نوشته می‌شود و پاسخ نهایی آن در نقطه اوج (کلیمکس) داده می‌شود.
بر خلاف تم پاسخ مشخصی دارد.

.یژگی های سوال مطلوب:
دقیقا یک سوال باشد.
یک جواب کوتاه ساده داشته باشه. (اکثرا تک کلمه ای)
جواب در پایان داده شود
خواننده منتظر رسیدن به جواب بماند.

تا جایی که من خبر دارم معمولا دو مدل باهاش ور میرن
مثلا اول داستان میگن ممد مرد. بعد زمان میره عقب تا به سوال ممد چرا، یا چجوری یا توسط کی مرد پاسخ بدن.
یا مدل کلاسیک. که همجا میبینین.

مثال اول انیمیشن کله کدو یا مگامایند.
مثال دوم مختارنامه.

پی رنگ و تم و سوال دراماتیک کاملا بهم متصل هستن.


پایان

آره همش همین بود. همه ی مباحث نویسندگی که توضیح بلند و بالا ندارن.

بهترین تمرین اینه که مباحث رو روی آثاری که دنبال میکنین برسی کنین.

تا شما این کارو بکنین قسمت بعدی فردا منتشر میشه

قسمت اول هنر نویسندگی


قسمت دوم: تم و سوال اصلی دراماتیک.

تعریف رسمی: تم، ایده یا پرسش مرکزی و انتزاعی‌ای است که داستان به آن می‌پردازد و تمام اجزای آن (پیرنگ، شخصیت، دیالوگ، فضا) در خدمت بیان و کشف آن هستند.

نکته، تم با موضوع و سوال اصلی متفاوته
تم: یک جمله ی کامله که عموما سوالی، بی جواب، فلسفی یا پارادوکسیکاله.
موضوع: یه کلمه هست که داستان درباره ی اونه.

مثال
تم:
در این دنیا افراد برای انجام کار های خوب تاوان پس میدهند.

کسی که به دنبال انتقام است همزمان دو قبر میکند.
آیا انتقام آرامش واقعی به همراه میاورد؟
انتقام سخت تر است یا بخشش؟

موضوع: اولی نظام دنیا و بقیه انتقام.


تفاوت تم با سوال دراماتیک مرکزی:

تم: به ایده ربط داره. پاسخ قطعی نداره و خواننده بعد از تمام شدن داستان به اون فکر میکنه.

سوال مرکزی: به اتفاق ربط داره. پاسخی مشخص داره که در اوج داده میشه.

مثال از برکینگ بد
سوال مرکزی: آیا این معلم شیمی میتونه با طولید مواد پولدار بشه، سرطانش رو درمان کنه و یه آینده مرفح واسه خانوادش بساره؟
تم: آیا یک اقدام اشتباه به خاطر عشق و خانواده قابل بخشش است؟
تم لایه زیر متن و فلسفی سوال مرکزیه

متن میشه اتفاقات ظاهری. زیر متن میشه پیام درونی و اون چیزی که نویسنده قصد داره برسونه. فرامتن میشه اون پیامی که مردم به خاطر شرایط محیطی دریافت میکنن. (مثلا شعرای سیاسی قبل ان.اس رو مطابق زمان حال درک میکنن)

اهمیت تم:
یه اثر بدون تم هم میتونه سرگرم کننده باشه ولی اثری ماندگار میشه که تم خوبی داشته باشه.
داستان سرگرم کننده رو میخونی؛ حال میکنی؛ میندازی کنار و فراموش میکنی. داستان تم دار سوالی رو مطرح میکنه که مجبورت میکنه بازم بهش فکر کنی. هرچی تم و اجرا خفن تر باشه دلایل بیشتری واسه به یاد ماندن اثر وجود داره.
قبل از شیرجه زدن تو داستان باید این چیزاش رو مشخص کرده باشین. البته آزادین همینجوری بنویسین و تو ویرایش یه تم مشتی به داستان اضافه کنین.
(نظر شخصی من: داستان بدون تم تاثیرگذار نصف هنرش رو ازدست میده. هنر داستان به ایجاد احساسیه که حین خوندن و بعد از خوندن بهتون میده)

تفاوت:
بدون تم فراموش می‌شود. با تم در ذهن می‌ماند.
بدون تم فقط سرگرم می‌کنه. با تم سرگرم می‌کنه و به فکر فرو می‌بره.
( مثال مرتبط با زندگی: میگن وقتی میخوای مخ کسیو بزنی کاری کن بهت فکر کنه؛ ما که بلد نیستیم ولی میگن این درگیری ذهنی طولانی مدت باعث میشه تو، جای بیشتری تو زندگیش باز کنی و کم کم با احساسات اصیل اشتباهش بگیره. مثال دیگه در همین باب: گاهی وقتی یکی رو برای مدت طولانی دوست داریم و ازدستش میدیم بالاخره فراموشش میکنیم. حالا چی میشه اگه تو روز تولدت دوباره پیام بده؟ حتی اگه مقاومت کنی و به اکس پلشتت برنگردی اون فرد زخمی رو تازه میکنه که مجبوری دوباره بهش فکر کنی. این درگیری ذهنی ممکنه حتی دوباره علاقمندت کنه. انسان ذاتا زخم ها رو بهتر از چسپ زخم ها به یاد میاره.)
بگذریم؛

بدون تم شخصیت‌ها کنش‌گر هستن، اما عمق ندارن. با تم اعمال شخصیت‌ها بازتابی از باورهایشون ( و خود تم ) میشه.
خلاصه که با یه تم خوب تکلیفت با خودت موقع نوشتن داستان مشخصه. تکلیف خاننده هم همینطور.

تم خوب چهار تا شرط تپل مپل داره.

1. جمله باشه نه کلمه. (تم باشه نه موضوع)
2. سوال برانگیز و عمیق باشه نه دارای جواب آماده.
3. قابل لمس برای خواننده و کارکتر داستان باشه. نه خیلی گنده منده و انتزاعی صرف.
4. جواب قطعی نداشته باشه و بین خواننده ها اختلاف نظر بندازه.

مثال
1. تنهایی میتونه انسان رو به یه هیولا تبدیل کنه.( تم داستان این نیست ولی مثل اتفاقی که واسه مونو تو لیل نایتمرز 2 میوفته) نه فقط تنهایی
2. جاودانگی موحبته یا نفرین؟ (سوالیه که تو انیمه ی فریرن مطرحه. تو کل انیمه وقتی به شخصیت اصلی نگاه میکنی یه غم غریبیو حس میکنی. چقدر خوب کار شده بود.) یا مثلا آیا میتوان با انکار یک گناه از پیامد آن فرار کرد؟ (کاری که خیلی از آدما تو دنیای جدید انجام میدن)
3. آیا یک فرد میتواند علیه سیستمی فاسد مبارزه کند؟ (سینمایی جوکر) نه اینکه بگی عدالت اجتماعی خیلی خوبه به به. (تو انیمه از این کارا زیاد میکنن)
4. آیا کشتن و شکنجه کردن ده نفر بیگناه طوری که قلب انسانیت به درد بیاد برای نجات دادن پونزده نفر بیگناه دیگه درسته؟ نه اینکه بگی آخ آخ قتل خیلی بده. اوفینام شکست.

تکتیک گنجاندن تم در داستان:
1. نشون بدین بیان نکنین. (این جمله خیلی جاها کاربرد داره تو قسمت های بعدی میگم) مثل the last of us . ما همراه با جوئل به تم برخورد میکنیم. آیا میتوان برای عشق از انسانیت دست کشید؟ البته تو این بازی از تکنیک دوم هم واضحا استفاده شده.
2. دو شخصیت درست کن. تو کش مکش بین این دوتا تم رو بیان کن. یکی پاسخش به تم مثبته و یکی منفی.
3. چند بار یه جمله یا نماد یا یه شرایط یا... رو تو موقعیه های مختلف باشخصیت های مختلف تکرار کن تا دو هزاری خاننده بیوفته.


اشتباهات رایج:
تبدیل به ارائه ی تم به یه سخنرانی. ینی شخصیت طرف بیاد قشنگ بگه همیچیو.
تم دو پهلو نداشتن. ینی تم سادست. دعوا راه نمیندازه.
تغییر دادن تم وسط کار. شما میتونین چند تا تم فرعی داشته باشین و گاهی با تم بازی کنین (اینو ندیدم کسی انجام بده) ولی حق تغییرش رو ندارین. انسجام اثر از بین میره.
تم با ژانر همخوانی نداره. مثلا اثر فاز شوخی خنده داره بعد تو بیای تمو درباره ی پوچی دنیا بنویسی.

نکته ی خیلی مهم: خیلی خیلی بهتره اگه درباره چیزایی بنویسین که تجربش کردین. یعنی تجربه ی زیسته دارین ازش. چیزی که بهش اعتقاد دارین یا برای شما هم مسئله شده.
دیدی وقتی یکی به حرفای خودش باور نداره از صدا و لحنش قابل تشخیصه؟ اینم مثل همونه. اگه بصیرت خوبی نسبت به موضوع نداشته باشین نمیتونین انقدری عمیق بشین که روح رو لمس بکنه.


این قسمت یه پارت دوم دیگه هم داره که توش سوال مرکزی اصلی رو توضیح خواهم داد.
تا قسمت بعدی بوس بای.

قسمت اول هنر نویسندگی


قسمت دوم coming soon

فهمیدین خارجی بلدم یا چی؟

قسمت اول: پلات یا پی رنگ

تعریف رسمی: پیرنگ عبارت است از ساختار منظم و هدفمند انتخاب و چیدمان رویدادها در یک روایت، به گونه‌ای که یک زنجیره علت و معلولی ایجاد شود و در خدمت پاسخ به سوال دراماتیک مرکزی باشد.

میدونم حتی از رو خوندش هم مزخرفه ولی قرار نیست اینو حفظ باشین.
فقط کافیه فرق داستان و پیرنگ یا پلات رو بدونین.

داستان میگه پادشاه کشته شد و ملکه مرد.
پلات میگه پادشاه توسط کشاورزان گرسنه کشته شد و ملکه از غضه ی همسرش خودکشی کرد.

تو داستان فقط حوادث رو داریم. تو پلات زمینه و علت و پیامد ها رو هم داریم.

در کل ما پونزده تا بیست مدل تکنیک روایی مختلف و حتی بیشتر داریم که من الان فقط یکی رو میگم.
در صورت استقبال به بقیه هم پرداخته خواهد شد.
عموما افراد بعد از مطالعه ی مناسب خودشون ناخوداگاه از این تکنیکا استفاده میکنن ولی آگاهانه و با مطالعه پیش بردنش سرعت یادگیری و کیفیت کار رو خیلی بالا میبره. مطالعه در این مورد شامل فیلم و انیمه و بازی هم میشه. حتی آهنگای علی سورنا! پیشنهاد میکنم شهر یخ، تئاتر سایه ها، ناخودا جلال، پلیکان، رقص و... رو گوش بدین.
من وقتی راهنمایی بودم قبل امتحان انشا آلبوم گوزن و کویرش رو گوش میدادم تا ذوغ هنریم شکوفا بشه
آلبوم آخرش به شدت سیاسی و اجتماعی و فلسفیه. از ایناست که اول گوش میدی میگی این چه چرتی بود. بعد هر ماه قفل یکی از آهنگا برات باز میشه و میگی برگاااام چی گفت.
مورس و شب سرد کلان شهر و خانه ی سرخ از خوباشه.

از بحث پرت نشیم! به چیزایی که قراره بگم هم مثل قرآن ناطق نگاه نکنین. هر آدم میتونه هر کدوم از اون پونزده بیست تا تکنیکو باهم ترکیب کنه و اثر خودشو بسازه. تا وقتی خوب اجرا بشه بقیش مهم نیست.

تکنیک کلاسیک: ساختار سه پرده ای
تو انشا نویسی شبیهش رو داریم. مقدمه و بدنه و نتیجه.
اینجا یه مقدار پیچیده تر و متفاوته.

معمولا نسبت رخداد ها اینجوریه:

پرده ی اول 25 درصد. پرده ی دوم 50 درصد. پرده ی سوم 25 درصد.

نسبت تعداد صفحاتی که به هر قسمت اختصاص میدین با این موضوع فرق داره.
تو پرده ی دوم اتفاقات بیشتری با سرعت بالا تر میوفتن.
در ادامه کارکرد هر کدوم از پرده ها رو توضیح میدم.

پرده ی اول:
صحنه ی آغازین، نمایش دنیا، ارائه نشانه های انتخاب هدف و محرک، رخداد برگشت ناپذیر اول که محرکه و همه چیزو عوض میکنه و مسیر داستان رو تا یه جایی مشخص میکنه، بحث و تردید برای تصمیمگیری، و در آخر تصمیم گیری نهایی شخصیت برای ورود به دنیای جدید مال این پرده هستن.

پرده ی دوم:
آغاز ماجراجویی، داستان های فرعی و عاشقانه و این چیزا، یه سری عشق و حال ها و لحظات خوب میانی، بزرگ ترین تغییر که نقطه ی عطف میانیه، تعقیب و گریز، شکست کامل و فرو رفتن در تاریکی، و در نهایت بینش تازه و راه حل جدید مال این قسمته.


پرده ی سوم:
اماده سازی نهایی، رویارویی نهایی، پاسخ به سوال دراماتیک مرکزی (یکی از جذاب ترین قسمتا همین تم و سوال مرکزیه که اگه بعدا توضیح میدم) ، و تغییر نهایی و متضاد با تصویر آغازین.


حالا میریم روی مثال

بازی the last of us 1

پرده ی اول:
نمایش دنیای معمولی: تو اول بازی جوئل به عنوان شخصیت اول مرد، داره مث آدم با دخترش سارا توی دنیای قبل از آلوده شدن به عفونت و زامبی بازی و این حرفا زندگیشو میکنه. جوئل یه مرد میان ساله و دخترش هم در حد ده تا سیزده سال درنظر بگیرین
رخداد محرک(نقطه ی بی بازگشت اولیه): شیوع عفونت و زامبی بازی؛ مرگ دختر جوئل یعنی سارا...

ورود به پرده ی دوم:
جوئل قبول میکنه دختری به اسم الی رو به خارج از منطقه ی قرنطینه ببره.
شکل گیری داستان فرعی(رابطه ی پدر دختری) : جوئل و الی تا حدی مثل پدر و دختر هم میشن.
نقطه ی عطف میانی: جوئل زخمی میشه و الی مجبوره ازش مراقبت کنه. اینجا نقش قربانی و ناجی عوض میشه. ینی دختر از پدرش مراقبت میکنه.
همه چیز دوباره ازدست میره: یه گروهی دختره رو میگیرن و میخوان قربانیش کنن چون فهمیدن اون به عفونت مقاومه. میخوان با کالبد شکافی و این کارای پزشکی که من سر درنمیارم دنیا رو نجات بدن.

نقطه ی ورود به پرده ی سوم (بینش تازه):
جوئل میفهمه عمل کردن الی باعث مرگش میشه. کل اون گروه رو میکشه.
اوج داستان: جوئل بین نجات دنیا و الی، نجات الی رو انتخاب میکنه. کاری که سری قبل نتونست برای دخترش انجام بده. یه جورایی نمیخواد افسوس گذشته دوباره اتفاق بیوفته.
پایان: جوئل راجب اتفاقات دروغ میگه و الی هم مثلا قبول میکنه. درواقع اعتماد الی به جوئل ترک میخوره و این پایان باز مارو به قسمت دوم متصل میکنه.


توجه داشته باشین ما یه چیزی داریم به عنوان سوال دراماتیک اصلی. کمی با تم متفاوته.
تمام پرده ها در خدمت پاسخ به این سوال هستن. سوال دراماتیک اصلی و تم چهارچوب و مسیر داستان رو از اول تا آخر تایین میکنن و نباید ازش دور شد.
سوال اصلی در مورد مثال بالا اینجوریه: آیا جوئل میتونه برخلاف دخترش الی رو نجات بده؟ جواب در اوج داستان مثبت داده میشه ولی به قیمت آخرین امید بشریت.
تم، لایه ی زیرین و فلسفی سوال اصلیه.
در مثال بالا میشه: آیا فدا کردن بی شمار انسان برای نجات دادن یک کار درستیه؟
این سوال جدید بود چون همه تا الان به برعکسش توجه کرده بودن.
تم چیزیه که بعد از تموم شدن داستان شما رو مجبور میکنه بازم برگردین و بهش فکر کنین.

نکته دیگه؛
هرچی داستان های فرعی تو دوتا پرده ی اول بهتر و عمیق تر اجرا بشه تاثیرش رو توی داستان به وضوح میبینیم.
تو مثالی که زدم اگه رابطه ی پدر دختری الی و جوئل که باهاش رو زخمای عمیق قدیمی شون مرحم گذاشتن رو برداری پایان عملا بی معنی میشه.
تو تراژدی ها این کاربرد پودر داستان یا داستان فرعی خیلی تاثیر داره.
مثلا تو بازی اسسینز کرید 2 به ما (اتزیو آدیتوره) برای وقت گذروندن با خانواده ی آدیتوره وقت داده میشه:

مادرت تو رو با لئوناردو داوینچی آشنا میکنه.
خواهرت ازت میخواد پدر دوست پسر خائنش رو دربیاری. تو هم این کارو میکنی.
برادر کوچیکت به مطالعه روی پرنده ها علاقمند شده. تو میری واسش پر جمع میکنی.
با برادر بزرگ ترت وارد یه دعوای گروهی میشین و همرو شتک و پتک میکنین. بعدش از یه ساختمون بالا میرین و در حال تماشای غروب خورشید بهم قول میدین که هیچ وقت این رابطه ی برادری عوض نمیشه.
قراره واسه پدرت نامه ببری ولی میدی به یکی از دوستاش تا برسونه به پدرت.

فرداش زارت پسرای خانواده (غیر تو) رو میگیرن و اعدام میکنن. تو اون نامه رو به کسی داده بودی که مامور اجرای اعدام بوده. توی نامه گفته شده که توطئه ای بر علیه خانواده ی آدیتوره قراره اتفاق بیوفته.
مادرتم دیگه حرف نمیزنه.

این میشه یه یه داستان فرعی که که محرک و اتفاق برگشت ناپذیر اول رو توجیه میکنه.




دونستن این چیزا خیلی خوب و کمک کنندست.
در نهایت این شما هستین که با تجربه و مهارت تون از اینا استفاده میکنین.
همیدوارم علاقمند شده باشید.

تا قسمت بعدی خدا یار و نگهدار شماااااا

قرار بر این شده که اینجا مطالب مرتبط با هنر نویسندگی رو به اشتراک بذاریم.

چی باعث میشه نویسندگی تبدیل به یه هنر بشه؟
جی کی رولینگ چطور همچین اثری خلق کرده؟
از کجا باید شروع کنم؟
اصلا منم میتونم؟
اگه آره باید چه نکاتی رو رعایت کنم؟


اگه این سوالات بین من و تو مشترکه اینجا میتونیم بهش جواب بدیم.
قراره یه دوره ی دو بخشی برگزار بشه که در بخش اول این مطالب:

1 پیرنگ (Plot) زنجیره علت و معلولی اتفاق‌ها. «چه اتفاقی می‌افتد؟»
2 شخصیت (Character) آدم‌های داستان (اصلی، فرعی، آنتاگونیست).
3 فضاسازی (Setting) مکان، زمان، آب و هوا، حس و حال حاکم بر داستان.
4 زاویه دید (Point of View) راوی کیست؟ از چه زبانی استفاده می‌کند.
5 تم (Theme) پیام یا ایده مرکزی داستان. «داستان درباره چه چیزی حرف می‌زند؟»
6 دیالوگ (Dialogue) حرف زدن شخصیت‌ها با هم.
7 لحن (Tone) نگاه نویسنده به موضوع (طنز، تلخ، جدی، شاعرانه).
8 سبک (Style) انتخاب کلمات، ساختار جملات، امکانات زبانی نویسنده.
9 تعارض (Conflict) کشمکش اصلی که داستان را پیش می‌برد.


و در بخش دوم این مطالب:

1 ایده‌پردازی
2 ساختاردهی
3 پیش‌نویس
4 بازنویسی و ویرایش

معرفی و با مثال برسی بشه.

بعد از این دوره من و شما:

هنر نویسندگی را درک خواهیم کرد و از بسیاری پیشی خواهیم گرفت.