كلاس نجوم و ستاره‌شناسی

كسوف و خسوف

خسوف يا ماه گرفتگي پديده اي است كه مانع رسيدن نور خورشيد به ماه مي شود. مواقع تقريبا زيادي در طول يك سال، زمين بين ماه و خورشيد قرار مي گيرد. زمين بسيار بزرگتر از ماه است پس مانع رسيدن نور خورشيد به آن مي شود.
در اين مواقع سايه ي زمين روي سطح ماه مي شود و اگر از زمين دنبال ماه بگرديم آن را پيدا نمي كنيم چون به دليل نرسيدن نور خورشيد و سايه ي زمين، كاملا سياه به نظر مي رسد.
مدت خسوف طولاني است و ممكن است به دو ساعت برسد.
كسوف يا خورشيد گرفتگي پديده اي است كه مانع رسيدن نور كامل خورشيد به زمين مي شود. ماه در مداري به دور زمين مي گردد و زمين هم در مداري به دور خورشيد مي گردد. بعضي اوقات زمين، خورشيد و ماه در يك خط راست قرار مي گيرند يعني ماه بين خورشيد و زمين است.
ماه جلوي خورشيد را گرفته پس افرادي كه در زمين هستند خورشيد را يا كاملا سياه مي بينند و هيچ نوري به آن ها نمي رسد و يا فقط بخشي از خورشيد را نمي بينند.
كسوف به صورت جزئي، كامل و حلقه اي ديده مي شود.


قوس و قزح

بعضي وقت ها بعد از بارش يا در هنگام بارش نم نم باران رنگين كمان ديده مي شود. اين پديده ي شگفت انگيز و زيبا اين طور اتفاق مي افتد:
نوري كه از قطرات باران عبور مي كند شكسته مي شود. قطرات مثل منشور نور را تجزيه و بازتاب مي كنند.
نور سفيد خورشيد به وسيله ي منشور تجزيه مي شود و هفت رنگ زيبا را پديد مي آورد:
بنفش، نيلی، آبي، سبز، زرد، نارنجی و قرمز.
اين رنگ ها طول موج و انرژي هاي متفاوتي دارند.
رنگين كمان وقتي تشكيل مي شود كه هم باران ببارد و هم خورشيد بتابد. عصر و صبح زود زمان هايي هستند كه خورشيد خيلي بالاي آسمان نيست پس رنگين كمان در اين زمان ها ديده مي شود.

سلام پروفسور

جزر و مد دريا
ماه تنها قمر زمين و در مداري نسبتاً نزديك به زمين در حال گردش به دور سياره زيباي ما مي‌باشد.
كرة ماه داراي جاذبه سطحي يك دهم جاذبه سطحي زمين است، اما به دليل جرم نستاً قابل ملاحظه‌اي كه دارد به كره خاكي ما نيرو وارد مي‌كند و اصطلاحاً جاذبه دارد.
در مواقعي كه كره ماه از فراز درياها عبور مي‌كند به علت جاذبه‌اي كه دارد آب دريا را در آن قسمت از زمين به سمت خود كشيده و در اصطلاح ايجاد جزر مي‌نمايد. در همين موقع و در سمت ديگر دريا كه فاصله بيشتري از ماه دارد و جاذبه ماه در آنجا كمتر است به دليل برآمدن آب در قسمت ديگري از دريا، در آن قسمت آب فروكش مي‌كند و به سمت دريا برمي‌گردد و در اصطلاح در آن قسمت ايجاد مد مي‌كند.
در واقع موج‌هايي كه در درياها و اقيانوس‌ها بوجود مي‌آيند حاصل از همين جاذبه ماه و جزر و مد است.
جزر و مد موجب مي‌شود كه آب درياها مدام در حال حركت باشند و همين امر از فاسد شدن آب جلوگيري مي‌كند.

كسوف و خسوف
كسوف (خورشيد گرفتگي)
كره زمين در گردش به دور خودش در مداري نسبتاً بزرگ كه طي كردن آن 365 روز و 6 ساعت به طول مي‌انجامد به دور خورشيد نيز مي‌چرخد و همين امر پديد آمدن فصول را موجب مي‌شود.
كره ماه نيز علاوه بر چرخش به دور خودش در مدارش به درو زمين هم مي‌چرخد كه هر بار گردش ماه به دور زمين يك ماه به طول مي‌انجامد.
در بعضي مواقع و بعضاً چندين مرتبه در طول سال پيش مي‌آيد كه در گردش ماه به دور زمين، ماه در بين زمين و خورشيد قرار مي‌گيرد و در واقع ايجاد خورشيد گرفتگي مي‌كند به گونه‌اي كه يك قسمت و يا تمام خورشيد را مي‌پوشاند و مانع رسيدن نور خورشيد به زمين مي‌شود.
به اين اتفاق در اصطلاح كسوف مي‌گويند.

خسوف (ماه گرفتگي)
در گردش ماه به دور زمين و همينطور زمين به دور خورشيد، گاهي مواقع و نسبتاً فراوان در طول سال پيش مي‌آيد كه زمين بين خورشيد و ماه قرار مي‌گيرد و مانع از رسيدن نور خورشيد به ماه مي‌شود. اين اتفاق نيز ممكن است به صورت نسبي و يا به صورت كامل انجام گيرد.
اين عمل در اصطلاح به ماه‌گرفتگي يا خسوف معروف است.

به نام يزدان پاك

دو مورد از موارد زير را انتخاب و درباره ي هر يك مطلبي در حدود 10 سطر بنويسيد. (30 امتياز)
1- جذر و مد دريا

به بالا و پايين آمدن سطح آب در دريا را جزر و مد ميناميم . جزر و مد جزو كلمات عربي هستند كه بالا و پايين به ترتيب معني شده اند .

جزر و مد جزو يكي از چيزهايي است كه دانشمندان تا به حال دليل و علت به وجود آمدن اين حالت را نيافته اند بلكه حدس هايي در مورد آن زده اند كه ميتوان به : جزر و مد به دليل فاصله آب تا خورشيد به وحود مي آيد و غيره كه هر يك پس از ديگري رد و غير قابل قبول است .

بيشترين جزر و مد دنيا ، در اقيانوس اطلس و شمال غربي درياي شمال به وجود مي آيد و در مكانهايي همچون درياي مازندران و از اين قبيل ، جزر و مد خيلي كم و نا محسوس است .

بررسی‏هایی که از روی پیشینه‌های بجا مانده از خورشیدگرفتگی‌ها و ماه گرفتگیهای گذشته به انجام شده، نشان می‏دهد که روند افزایش طول روزهای زمینی ‏۰۰۱۶% ثانیه در هر سده است .

منجمان ، جزر و مد را ، عوامل نجومي ميدانند و دليل آن را در نجوم جستجو ميكنند و واقفند به اينكه : "جزر و مد به هسته زمين و منظومه شمسي مربوط است " كه به درستي ميتوان اين تعريف را برگزيد . برخي ديگري از آنان نوع قرار گرفتن ستاره هاي عقرب را دليل اين عمل ميدانند .

جزر و مد در بسياري از جاها كاربرد داشته است . به عنوان مثال : در جنگ جهاني دوم ، وقتي روسيه تصرف شد ، تنها رودخانه اي در شهر پابروس واقع در شمال روسيه ، تصرف نشده بود كه به دليل جزر و مد اين رود ، بسياري از سربازان آلماني كشته شدند و در شهر بالاستيك شكست را پذيرفتند .

اروند رود ، رود مرزي ايران و عراق نيز يكي از مكانهايي است كه جزر و مد فوق العاده زيادي وجود دارد به طوري كه ، روزها آب از سطح خود نيز بيشتر به بالا مي آيد اما اما در شب تنها زميني خشك ديده ميشود و برهوتي خالص . كه اين جزر و مد تاثيري بس زيادي در جنگ ايران و عراق داشت .

عكسي از صورت فلكي جبار

2-صاعقه
راستش استاد من ديدم هر چي بنويسم شما ميگيد كپي زده از دوستان به همين دليل صاعقه و آذرخش را توضيح ميدم .
آذرخش یا برق یا آتشه نوعی تخلیه الکتریكي در جو زمين است که در اثر الکتریسته ساکن بین دو ابر و یا ابر و زمين ایجاد می‌شود. همه شما تا به حال غرش آسمان (رعد و برق) و نیز تلاطم ابرها و ایجاد نورهای درخشان لحظه‌ای در آسمان را دیده‌اید.

در اثر برخورد ذرات آب یک جبهه هوای گرم به ذرات يخ یک جبهه هوای سرد، الکتریسته ساكن بوجود می‌آید که نسبت به زمین دارای بار الكتريكي منفی بوده و در صورتی که فاصله منبع جریان الكتريكي نسبتاً ‌نزدیک به سطح زمین باشد، صاعقه بروز می‌کند. در رعد و برقهای شدید معمولاً بیشترین تخلیه الکتریکی صورت می‌گیرد. دما در محل اصابت رعد فوق العاده بالا میرود (حدود ۲۸٬۰۰۰ درجه کلوین که حدود ۵ برابر دمای سطح خورشید است). در هنگام آذرخش معمولاً مقداری از نيتروژن هوا به ترکیبات نیتریدی محلول در آب تبدیل می‌شود. رعد و برقی که بین ابر و زمین است معمولاً از ابر به زمین میزند (رعد منفی) ولی در برخی موارد نادر هم رعد از زمین به ابر میزند (رعد مثبت). در این حالت (رعد مثبت) زمین دارای بار منفی است و ابر دارای بار مثبت.

تندر که بعد از آذرخش شنیده می‌شود، دارای همان منشأ ترق ترقی است که در مدت جرقه در آزمایشگاه بوجود می‌آید. یعنی هوای درون کانال تابان آذرخش به شدت گرم و منبسط می شود و موجهای صوتي ایجاد می‌کند. در نتیجه بازتاب از ابرها ، کوه ها و غیره پژواک غرشهای تندر را اغلب می‌توان شنید.

عكسي از صاعقه
پايان

1.جزر و مد
پدیدهٔ کِشَند یا جزر و مد اساساً زاییده نیروی گرانش کره ماه است، آشکار است که دریاها در سنجش با خشکی‏های زمین نرمش‌پذیری بیشتری دارند و از این روی در برابر نیروی کشش ماه کمتر ایستادگی می‏کنند، به همین مناسبت توده‏های آب در زیر پای ماه انباشته می‏گردند و پدیده‏ای را به نام «برکشند» (مد) ایجاد می‏کنند.

هم‌زمان با «برکشند» رو به ماه، «برکشند» دیگری در آن سوی کره زمین ایجاد می‏گردد بدین‏سان که آبهای آن سوی کره زمین که از ماه بدورند، کمتر متأثر گردیده و به اصطلاح عقب می‏مانند و آب-توده کلانی را ایجاد می‏کنند، بنابراین روزانه هر نقطه از سطح دریا دوبار دستخوش برکشند و دو بار هم دستخوش «فروکشند» (جزر) می‏گردد.

بنابراین، به‏طور میانگین بازه زمانی میان دو برکشند و فروکشند پیاپی ۱۲ ساعت و ۵/۲۵ دقیقه است، درست نیمه زمانی که طول می‏کشد، تا ماه ظاهراً یک دور کامل گرد زمین بپیماید یعنی ۲۴ ساعت و ۵۱ دقیقه.

کشند همراه با حرکت ظاهری ماه از افق شرقی ناظر، به سمت افق غربی او پیش می‏روند.

اثر گرانش خورشید در کشند نسبت ‏به ماه در رده دوم اهمیت‏ برخوردار است، زیرا بازه آن بیشتر (فاصله خورشید از زمین یکصد و پنجاه میلیون کیلومتر) است، از این‏رو نسبت نیروی کشندزای خورشید تنها پیرامون ۷ درصد نیروی ماه است.

هنگامی که نیروهای کشندزای ماه و خورشید هماهنگ عمل می‏کنند، مثلاً هنگام ماه نو که هر دو در یک طرف زمین هستند، جزر و مدها در بیشینه خود هستند و به نام کشند بهاری یا «مهکشند» (spring tide) نامیده می‏شود، حد دیگر وقتی است که خورشید و ماه باهم زاویه ۹۰۰ درجه (تربیع) می‏سازند در این هنگام جزر و مد را به کمینه و به کشندهای کوچک یا «کهشکند» (neap tide) بدل می‏سازند.

نزدیکی ماه نیز تأثیری در بلندی کشند دارد، هنگامی که ماه در فرودینه (حضیض) زمینی قرار دارد نیروی کشندزای آن به اندازه ۲۰% بیش از حد عادی است.

گرانش ماه سبب می‏شود افزون بر آماسیدن آبهای کره زمین، خشکی‏ها نیز دستخوش تورم گردند که در سنجش با آماس آبها نامحسوس است.

نیروی برآمده از گرانش ماه و لنگری که از جانب انباشته شدن آبها به وجود می‏آید، سبب می‏شوند چرخش محوری زمین به آرامی ایست (ترمز) کند و بدین‏سان بر طول شبانه‏روز زمینی می‏افزایند.

بررسی خطوط رشد و نمو سنگواره‌های مرجانی بیانگر آن است که در ۳۵۰ میلیون سال پیش طول شبانه‏روز حدود سه (۳) ساعت کوتاهتر از شبانه‏روز کنونی بوده و طول سال خورشیدی به چیزی حدود ۴۰۰ روز افزون می‏گردیده است.

بررسی‏هایی که از روی پیشینه‌های بجا مانده از خورشیدگرفتگی‌ها و ماه گرفتگیهای گذشته به اجام شده، نشان می‏دهد که روند افزایش طول روزهای زمینی ‏۰۰۱۶% ثانیه در هر سده است.

2.بعضي شبها حلقه بزرگ نوراني اطراف ماه را فرا مي گيرد. اين حلقه چيست؟
هاله که خرمن ماه و شایورد هم گفته شده، حلقه‌ای از نور است که برخی از شب‌ها دور ماه دیده می‌شود. وجود بلورهای یخ در لایه‌های نازک ابرهای سیروس با شکست و پراکنش و تجزیه نور ماه باعث پیدایش این پدیده می‌شود.شکست نور یک پدیده اپتیکی است که در آن نور رسیده از یک منبع نورانی (مانند لامپ ، خورشید و ستارگان) را می توان به امواج تشکیل دهنده آن تجزیه نمود.اساس این پدیده متفاوت بودن سرعت نور در محیط های شفاف بر حسب طول موج نور است، به این ترتیب که هرچه طول موج بیشتر باشد سرعت نور در آن محیط نیز بیشتر خواهد بود.

عکس

خسوف
شرایط وقوع خسوف
وقتی از بالا به دایرة البروج بنگریم به اشتباه گمان می‌کنیم که خسوف باید ماهی یک بار اتفاق افتد. خطای این دید وقتی آشکار می‌شود که از پهلو نگاه کنیم. آنگاه روشن می‌شود که این سه جرم در حقیقت بر یک خط واقع نیستند. ماه در نتیجه میل مدارش با دایرة البروج ، می‌تواند از بالا یا پایین مخروط سایه ، به فاصله‌ای که حداکثر 32،000 کیلومتر می‌شود بگذرد. برای اینکه خسوف برقرار باشد واقع شود باید دو شرط مهم زیر همزمان با یکدیگر برقرار باشند:



خورشید ، زمین و ماه ، باید بر خطی مستقیم واقع باشند یعنی ماه به حالت بدر از زمین دیده شود. این واقعه ماهی یک بار روی می‌دهد.


ماه در حرکت مداریش باید در حال عبور از دایرة البروج ، یعنی در یکی از عقده‌ها باشد.


بیشتر دیده شد که کره ماه نیمی از ماه را در زیر صفحه دایرة البروج به سر می‌آورد و نیم دیگر را بالای آن. دو نقطه‌ای که در آنها ماه صفحه دایرة البروج را قطع می‌کند عقدتین نامیده می‌شود: یکی از این دو عقده رأس (گره شمالی) است و دیگری عقده ذنب (گره جنوبی). خط واصل این دو نقطه را خط عقده‌ها یا خط گره‌ها نامند.

مدت خسوف
مدت دوام خسوف نسبتا زیاد است، زیرا قطر مخروط سایه زمین در نقطه‌ای که ماه از آن می‌گذرد، در حدود 9،200 کیلومتر است. اگر ماه مخروط را بطور مرکزی قطع کند، نزدیک به دو ساعت در خسوف کامل خواهد بود، زیرا قطر ماه در حدود 3،500 کیلومتر و سرعت متوسط آن 3،200 کیلومتر در ساعت است. سایه زمین ماه را کاملا تاریک نمی‌کند. حتی وقتی که خسوف کامل باشد ماه کاملا مرئی است، ولی رنگ سرخ بی فروغی جای درخشش عادی آنرا می‌گیرد. این فروغ مختصر معمول نور آفتابی است که از جو زمین به داخل مخروط سایه شکسته شده است. اجزای آبی و بنفش نور آفتاب بر اثر پراکندن در جو زمین ،‌ حذف شده‌اند و مولفه‌های سرخ نورند که قرص ماه را اندکی روشن می‌کنند.






خسوف جزئی
در خسوف جزئی فقط قسمتی از ماه از میان مخروط سایه می‌گذرد. به این ترتیب بریدگی تاریکی در ماه تمام ، در بخش شمالی آن و یا در بخش جنوبی ، پدیدار می‌شود. البته خسوفهای جزئی هم بعد و هم پیش از خسوف کلی نیز واقع می‌شوند. در حدود نیم ساعت طول می‌کشد تا ماه کاملا وارد سایه شود و مدت مشابهی نیز لازم است تا کاملا از سایه بدر آید.

-------------------
قوس و قزح (رنگین کمان):

رنگین کمان Rainbow

دید کلی
رنگین کمان جلوه شگفت آوری از طبیعت است که موقع بارش نم نم و یا پس از بارندگی دیده می‌شود.
در قدیم مردم خرافی رنگین کمان را نشانی از شور بختی می‌پنداشتند. و خیال می‌کردند، رنگین کمان پلی است برای بالا رفتن ارواح و زمانی که آنرا می‌دیدند گمان می‌کردند شخصی در آستانه مرگ است.


رنگین کمان چگونه تشکیل می‌شود؟
این منظره زیبا از شکستن نوری که از میان قطرات باران گذشته است، پدید می‌آید. در اینجا قطرات باران هر کدام نقش منشوری را دارند. که نور خورشید را تجزیه و بازتاب می کند و باعث تفکیک رنگها بصورت مرتب و شکل هندسی زیبایی می‌شوند.


می‌دانیم که نور سفید ترکیبی از هفت رنگ است که بوسیله منشور و ... تجزیه می‌شود، همان طوری که در منشور ، نوری که کمترین طول موج را دارد (بنفش) بیشتر منحرف می‌شود، لذا رنگ بنفش با حداکثر انحراف در پایین طیف قرار می گیرد و رنگ قرمز که بیشترین طول موج را دارد، در بالای کمان دیده می‌شود. ترتیب رنگها بصورت زیر است:

قرمز ، نارنجی ، زرد ، سبز ، آبی ، نیلی ، بنفش.


طیف به گونه ای می باشد که نمی توان مرز بین دو ناحیه رنگی را مشخص کرد. در ترتیب رنگی فوق ضریب شکست و زاویه انحراف رفته رفته زیادتر شده و طول موج بتدریج کاهش می‌یابد.
چه موقع رنگین کمان دیده می‌شود؟


اغلب رنگین کمان موقعی دیده می شود که هم باران می‌بارد، و نیز از سوی دیگر خورشید می‌تابد و ما نیز بین این دو قرار گرفته‌ایم. یعنی خورشید باید از پشت سر ما بتابد و باران هم در جلوی روی ما ببارد. در این حالت نور خورشید از پشت سر ما به قطرات باران می‌رسد، این قطرات نور را تجزیه کرده و آنرا به شکل نوارهای رنگین درمی‌آورند (تجزیه نور).


برای وقوع این پدیده ، خورشید ، چشم ناظر و وسط قوس رنگین کمان باید هر سه در یک امتداد مستقیم قرار گرفته باشند. پس اگر خورشید در آسمان خیلی بالا باشد، هرگز چنین خط مستقیمی درست نمی‌شود، از اینرو رنگین کمان را تنها در صبح زود و یا موقع عصر می‌توان دید.
سایر اسرار رنگین کمان


نکته جالب توجه در مورد رنگین کمان این است که یک قطبشگر آن را نامرئی می‌کند. مثلا زمانی که با یک صافی قرمز رنگ نور به رنگین کمان نگاه کنیم، فقط زمینه‌ای قرمز رنگ خواهیم دید. علت این امر این است که فقط نور به رنگ قرمز از پولاروید عبور می‌کند و سایر رنگها جذب آن می‌شوند.


موضوع جالب توجه دیگر ، این است که اگر دو نفر کنار هم ایستاده باشند، یک رنگین کمان واحد را نخواهند دید. این قوس هفت رنگ ، کمان دایره‌ای می‌باشد، که سایه سر ناظر مرکز آن دایره است. پس بسته به جای هر فرد و فاصله او تا قطرات باران ، کمانهای متفاوتی خواهیم داشت و هر کس رنگین کمان مخصوص خودش را خواهد دید.

قوس و قزح (رنگين کمان)

نور خواص بسيار جالبی دارد. نور سفيد از هفت رنگ مختلف ترکيب شده است. اين رنگ­ها عبارتند از: بنفش، نيلی، آبي، سبز، زرد، نارنجی و قرمز. آيزاک نيوتون، کاشف جاذبه، نشان داد که نور از رنگ­هاي فوق ساخته شده است. وی يک منشور را در برابر پرتو نور قرار داد و مشاهده کرد که نور به هفت رنگ تقسيم شده است. وقتی که منشور ديگری را در برابر نور منعکس شده قرار داد رنگ­ها به هم پيوستند و بار ديگر نور سفيد تشکيل دادند.
ما اين جريان را در رنگين کمان مي­بينيم. رنگين کمان همان هفت رنگ زيبا را نشان مي­دهد. نور خورشيد به يک ميليون قطره­ی آب مي­تابد و مانند يک منشور عمل مي­کند و نور را به رنگ­هاي مختلف مي­شکند. به همين دليل است که رنگين کمان بيشتر اوقات بعد از طوفان ظاهر مي­شود.


کسوف و خسوف

اصولاً هر وقت جسمی در برابر نوری که از آسمان مي­تابد قرار گيرد و مانع از رسيدن قسمتی يا تمام نور به زمين بشود مي­گوييم گرفتگی به وجود آمده است.
اگر گرفتگی برای ماه پيش بيايد مي­گوييم خسوف روی داده است و اين زمانی اتفاق مي­افتد که زمين در فاصله­ی بين خورشيد و ماه واقع شود. اما اگر ماه در فاصله­ی بين زمين و خورشيد قرار گيرد مي­گوييم گرفتگی خورشيد يا کسوف روی داده است؛ يعنی سايه­ی ماه بر زمين مي­افتد.
ستاره­شناسان علاقه­ی مخصوصی به کسوف دارند زيرا در اين موقع بهتر مي­توانند در مورد خورشيد تحقيق کنند. در خورشيد دائماً انفجارات شديدي رخ مي­دهد که بر زندگی روی زمين تأثير مي­گذارند. اما خورشيد معمولاً به اندازه­ای درخشان است که مشاهده­ی جزئيات اين انفجارها را غيرممکن مي­سازد. ولی به هنگام کسوف، جلوی قسمت بسيار زيادی از نور خورشيد گرفته مي­شود و ستاره­شناسان مي­توانند تشعشات بيرون آن را مطالعه کنند.
http://www.persianstar.com/images/stories/eclipse/eclipse3.jpg

دقت كنيد !!!!!!!!
بچه ها سلام !
داشتم تكاليفتون رو مي ديدم كه به نكته اي برخوردم كه بيشترتون توش اشتباه داشتيد.
موضوعات تكاليف 4 مورد بود كه قرار بود شما 2 مورد را انتخاب كنيد.
بعضي هاتون به اشتباه كسوف و خسوف رو 2 مورد دونستين در صورتي كه كسوف و خسوف (2تايي) يك مورد رو درست ميكنن و كسي كه كسوف و خسوف رو انتخاب مي كنه بايد يك مورد ديگه رو هم انتخاب كنه! قوس و قزح و جزر ومد دريا هم مثل كسوف و خسوف (2تايي) يك مورد حساب ميشن!
مثال : ( تكليف كامل )
1-جزر ومد دريا :......................................................




2- كسوف و خسوف :............................................





نكته بعدي اين كه در هر مورد بايد 10 خط بنويسيد ! مثلا كسوف و خسوف 10 خط و جذر و مد دريا هم 10 خط جداگانه !


اميدوارم متوجه منظورم شده باشيد. ( اگه متوجه نشديد يا مشكلي داشتيد پيام شخصي بزنيد)


ژرمانيا پندلتون

خسوف و کسوف

گرفتگي كامل خورشيد را بايد يكي از منظره‌هاي زيبا و در عين حال ترسناك طبيعت دانست. تنها موقعي مي‌توان اين پديده را ديد كه عوامل زيادي با هم انطباق پيدا كنند. خورشيد كره فروزان بسيار بزرگي است با قطري در حدود 109 برابر قطر زمين كه در فاصله 150 ميليون كيلومتري زمين واقع شده است. ماه فقط يك چهارم اندازه زمين را دارد. ولي 400 بار نزديكتر از خورشيد به زمين است. البته بديهي است كه اجسام را از فاصله‌هاي دورتر كوچكتر مي‌بينيم. اختلاف فاصله‌هاي ماه و خورشيد نيز سبب مي‌شود تا اندازه‌هايشان با هم برابري كنند. از اين رو ، آن دو در آسمان تقريبا به يك اندازه ديده مي‌شوند.

تاريخچه

در طول تاريخ ، اين پديده همواره مورد توجه اقوام و ملل مختلف بوده است. اغلب تمدن‌هاي كهن خورشيد گرفتگي را پديده‌اي شوم مي‌پنداشتند و درباره آن اعتقادات خرافي داشتند. چيني‌ها عقيده داشتند كه هنگام خورشيد گرفتگي اژدهايي خورشيد را مي‌بلعد. در بسياري از فرهنگ‌ها خورشيد گرفتگي بلايي آسماني پنداشته مي‌شده است. مردم هند در خلال گرفتگي خود را تا گردن در آب فرو مي‌كردند و اعتقاد داشتند كه با اين كار به خورشيد و ماه كمك مي‌كنند تا در برابر اژدها از خود دفاع كنند.

خورشيد گرفتگي از ديدگاه علمي

اندازه ظاهري خورشيد و ماه از زمين با هم برابر است. علت اين امر آن است كه فاصله اين دو جسم از كره ما متفاوت است. در نتيجه در زمانهايي كه ماه مسقيما از جلوي خورشيد عبور مي‌كند قرص خورشيد در پس آن پنهان مي‌شود. شرط لازم و كافي براي وقوع پيوستن كسوف آن است كه زمين ، خورشيد و ماه در يك خط يا تقريبا يك خط راست قرار بگيرند، به طوري كه سايه ماه بر بخشي از زمين بيافتد كل اين سايه از دو قسمت نيم سايه كه در قسمت بيروني است نيمه دروني كه تاريك و سياه است تشكيل شده است.

در محدوده نيم سايه ماه تنها قسمتي از خورشيد را پوشانده است كه به آن خورشيد گرفتگي جزيي مي‌گويند. در خلال گرفت بر اثر حركت ماه و چرخش زمين سايه ماه ، زمين را از غرب به شرق طي مي‌كند به اين سير حركتي سير گرفتگي كلي مي‌گويند. هر كسي كه در اين مسير باشد خورشيد را در حالت گرفت كلي خواهد ديد اين مسير در بيشترين حالت به 320 كيلومتر مي‌رسد و حدود نيم در صد سطح زمين را مي‌پوشاند. معمولا هر 1.5 سال خورشد گرفتگي كلي روي مي‌دهد اما ما در طول عمرمان شايد يك بار شانس تماشا اين پديده را داشته باشيم.

علل كسوف

حدود 30 روز طول مي‌كشد تا ماه يك بار زمين را دور بزند. دو يا سه بار در هر سال ، ماه در مسير خود ، مستقيما از فاصله بيان زمين و خورشيد مي‌گذرد. در اين هنگام گرفت خورشيد رخ مي‌دهد. قرص تاريك ماه براي مدت كوتاهي همه خورشيد يا بخشي از آنرا مي‌پوشاند.



انواع كسوف

كسوف كامل :

در اين حالت ماه در نزديك‌ترين فاصله خود به زمين قرار دارد و در يك خط راست نيز قرار دارند. در اين حالت كل قرص خورشيد در پشت ماه پنهان مي‌شود. سايه ماه فقط چند كيلومتر از سطح زمين را در بر مي‌گيرد و به موازات حركت ماه در مدار خود ، يك مسير طولاني منحني شكل در روي زمين مي‌پيمايد. تنها كساني مي‌توانند گرفتگي خورشيد را ببينند كه در جايي از اين مسير باريك و طولاني واقع باشند.

در هر نقطه ، مدت گرفتگي كامل ، بيشتر از دو تا پنج دقيقه طول نمي‌كشد. هر چه گرفتگي كامل نزديكتر مي‌شود، آسمان تاريك‌تر مي‌شود. و ستارگان بيشتري پديدار مي‌شوند. هنگامي كه قرص خورشيد كاملا پوشانده مي‌شود. هاله سفيد رنگ درخشاني در اطراف ماه مي‌درخشد. اين همان تاج است كه به صورت هاله‌اي از گازهاي رقيق و داغ از خورشيد جريان دارند. در كنار قرص سياه ماه ، حلقه باريك و سرخرنگي از گازهاي خورشيد به چشم مي‌خورد كه فام سپهر نام دارد.

كسوف جزئي :

ساعتي پيش از آغاز گرفتگي كامل ، ماه شروع به پوشاندن بخشي از خورشيد مي‌كند. در اين مرحله گرفتگي صرفا حالت جزئي دارد. در نواحي وسيعي در هر دو سوي مسير گرفتگي ، تنها گرفتگي جزئي قابل روئيت است. در بر خي گرفتگي‌ها فقط نيم سايه با زمين در تماس است و تمام سايه از افراز قطبين مي گذرد. طبعا اين نوع خورشيد گرفتگي در قطبين صورت مي‌گيرد.

كسوف حلقه‌اي :

فاصله خورشيد تا زمين و نيز فاصله تا ماه ثابت نيست. اين فاصله‌ها اندكي تغيير مي‌كنند. هنگامي كه زمين از حالت عادي خورشيد نزديكتر و از ماه دورتر است. اندازه ظاهري ماه كوچكتر از اندازه ظاهري خورشيد مي‌شود. اگر در اين مواقع گرفتگي رخ دهد، ماه نمي‌تواند قرص خورشيد را به طور كامل بپوشاند. در نتيجه حلقه درخشاني از نور خورشيد دور تا دور ماه را فرا مي‌گيرد. اين حالت را گرفت حلقه‌اي مي‌نامند. در گرفت حلقه‌اي ، آسمان همچنان روشن است و تاج خورشيدي نيز ديده نمي‌شود. به اين دليل ، ارزش علمي گرفت حلقه‌اي كم است.

ثبت كسوف

مردم در زمانهاي قديم از گرفتگي خورشيد مي‌ترسيدند. آنها علت گرفتگي را نمي‌دانستند و خيال مي‌كردند كه ممكن است خورشيد براي هميشه ناپديد شود. امروزه گرفتگي كامل ، براي اخترشناسان فرصت گرانبهايي است تا بخشهاي كم نورتر تاج و نيز لايه فام سپهر را مطالعه كنند. مدتها پيش از آنكه گرفتگي رخ دهد. برنامه ريزي دقيقي صورت مي‌گيرد، تا چندين هيئت در مسير گرفت مستقر شوند.

اخترشناسان تلاش مي‌كنند تا محلهايي را انتخاب كنند كه در مدت كوتاهي ، گرفتگي ابري نباشد. طي چند دقيقه قابل استفاده ، دوربينها و دستگاه ها ، همزمان به عكسبرداري و آزمايشهاي مختلف مشغول مي‌شوند. حتي برخي از گروههاي پژوهشگر در حالي كه دستگاهها را در هواپيما جاي مي‌دهند. مطالعات خود را هنگام پرواز انجام مي‌دهند. آنها با اين روش مي توانند از مزاحمت ابرها به دور باشند و نيز با پرواز هواپيما ، مسير سايه ماه را دنبال كنند. از اين رو به مدت مشاهده گرفتگي چندين دقيقه افزوده مي‌شود.

اهميت علمي كسوف

ارزش علمي خورشيد گرفتگي به بررسي‌هايي است كه هنگام گرفتگي كلي مي‌توان انجام داد كه در مواقع ديگر عملا غير ممكن است. وقتي ماه قرص خورشيد را مي‌پوشاند لايه‌هاي خارجي جو خورشيد را مي‌توان رصد كرد. با پديدار شدن ستاره‌ها مي‌توان انحناي فضا - زمان را اندازه گيري كرد با محاسبه زمان تماس اول ماه با خورشيد مي‌توان به جزئياتي در حركت مداري ماه و زمين پي‌برد. مي‌توان ستارگان دنباله‌داري را كه در حضيض هستند را بررسي كرد. و ...

در قرن اخير مهمترين سنجش هاي خورشيد گرفتگي اندازه گيري مكان ستاره‌هاي قابل روئيت در اطراف خورشيد و تاييد تجربي نسبيت عام انيشتين است. نسبيت عام پايه كهكشان شناسي نوين است.


قوس و قزح

پروفسور جان فکر کن من منظورتان رنگین کمان است؟

این منظره زیبا از شکستن نوری که از میان قطرات باران گذشته است، پدید می‌آید. در اینجا قطرات باران هر کدام نقش منشوری را دارند. که نور خورشید را تجزیه و بازتاب می کند و باعث تفکیک رنگها بصورت مرتب و شکل هندسی زیبایی می‌شوند.


می‌دانیم که نور سفید ترکیبی از هفت رنگ است که بوسیله منشور و ... تجزیه می‌شود، همان طوری که در منشور ، نوری که کمترین طول موج را دارد (بنفش) بیشتر منحرف می‌شود، لذا رنگ بنفش با حداکثر انحراف در پایین طیف قرار می گیرد و رنگ قرمز که بیشترین طول موج را دارد، در بالای کمان دیده می‌شود. ترتیب رنگها بصورت زیر است:

قرمز ، نارنجی ، زرد ، سبز ، آبی ، نیلی ، بنفش.


طیف به گونه ای می باشد که نمی توان مرز بین دو ناحیه رنگی را مشخص کرد. در ترتیب رنگی فوق ضریب شکست و زاویه انحراف رفته رفته زیادتر شده و طول موج بتدریج کاهش می‌یابد.

اغلب رنگین کمان موقعی دیده می شود که هم باران می‌بارد، و نیز از سوی دیگر خورشید می‌تابد و ما نیز بین این دو قرار گرفته‌ایم. یعنی خورشید باید از پشت سر ما بتابد و باران هم در جلوی روی ما ببارد. در این حالت نور خورشید از پشت سر ما به قطرات باران می‌رسد، این قطرات نور را تجزیه کرده و آنرا به شکل نوارهای رنگین درمی‌آورند (تجزیه نور).


برای وقوع این پدیده ، خورشید ، چشم ناظر و وسط قوس رنگین کمان باید هر سه در یک امتداد مستقیم قرار گرفته باشند. پس اگر خورشید در آسمان خیلی بالا باشد، هرگز چنین خط مستقیمی درست نمی‌شود، از اینرو رنگین کمان را تنها در صبح زود و یا موقع عصر می‌توان دید.



با تشکر از کلاس عالیتون

قوس و قزح

بعد از بارش باران و گرما بخشیدن دوباره ی خورشید، اشعه خورشید بر اثر اصابت به قطرات ریز باران که در هوا موجود هستند، دچار شکست نور میشوند و از نور سفید، به هفت رنگ تشکیل دهنده ی خود یعنی" بنفش ، نارنجی ، آبی ، سبز ، زرد ، نیلی و قرمز"، تبدیل میشوند. این نورها به ترتیب بیشتر یا کمتر بودن فرکانس خودشون قرار میگیرند. و ما در هوا این هفت رنگ رو مشاهده میکنیم. در افسانه ها داریم که در هر گوشه ی رنگین کمان یا همان قوس قزح، گنجینه هایی از طلا و جواهرات هستند که بسیاری از انسانها برای رسشیدن به آنها، بسیار تلفات دادند و از آخر هم به هیچی نرسیدند! در بعضی از روایات آمده است که بعد از اتمام طوفان نوح، حضرت نوح از خداوند خواستار این میشود که دیگر هیچگاه چنین بارانی بر مردم فرو نیاید که نسل بشر تقریبا نابود شود و خداوند به نشانه ی قول دادن، رنگین کمان را در آسمان ظاهر میکند.


استاد خیلی زیاد بود! 10 خط!!!

خسوف




شرایط وقوع خسوف

وقتی از بالا به دایرة البروج بنگریم به اشتباه گمان می‌کنیم که خسوف باید ماهی یک بار اتفاق افتد. خطای این دید وقتی آشکار می‌شود که از پهلو نگاه کنیم. آنگاه روشن می‌شود که این سه جرم در حقیقت بر یک خط واقع نیستند. ماه در نتیجه میل مدارش با دایرة البروج ، می‌تواند از بالا یا پایین مخروط سایه ، به فاصله‌ای که حداکثر 32،000 کیلومتر می‌شود بگذرد. برای اینکه خسوف برقرار باشد واقع شود باید دو شرط مهم زیر همزمان با یکدیگر برقرار باشند:


خورشید ، زمین و ماه ، باید بر خطی مستقیم واقع باشند یعنی ماه به حالت بدر از زمین دیده شود. این واقعه ماهی یک بار روی می‌دهد.

ماه در حرکت مداریش باید در حال عبور از دایرة البروج ، یعنی در یکی از عقده‌ها باشد.

بیشتر دیده شد که کره ماه نیمی از ماه را در زیر صفحه دایرة البروج به سر می‌آورد و نیم دیگر را بالای آن. دو نقطه‌ای که در آنها ماه صفحه دایرة البروج را قطع می‌کند عقدتین نامیده می‌شود: یکی از این دو عقده رأس (گره شمالی) است و دیگری عقده ذنب (گره جنوبی). خط واصل این دو نقطه را خط عقده‌ها یا خط گره‌ها نامند.


مدت خسوف


مدت دوام خسوف نسبتا زیاد است، زیرا قطر مخروط سایه زمین در نقطه‌ای که ماه از آن می‌گذرد، در حدود 9،200 کیلومتر است. اگر ماه مخروط را بطور مرکزی قطع کند، نزدیک به دو ساعت در خسوف کامل خواهد بود، زیرا قطر ماه در حدود 3،500 کیلومتر و سرعت متوسط آن 3،200 کیلومتر در ساعت است. سایه زمین ماه را کاملا تاریک نمی‌کند. حتی وقتی که خسوف کامل باشد ماه کاملا مرئی است، ولی رنگ سرخ بی فروغی جای درخشش عادی آنرا می‌گیرد. این فروغ مختصر معمول نور آفتابی است که از جو زمین به داخل مخروط سایه شکسته شده است. اجزای آبی و بنفش نور آفتاب بر اثر پراکندن در جو زمین ،‌ حذف شده‌اند و مولفه‌های سرخ نورند که قرص ماه را اندکی روشن می‌کنند.





خسوف جزئی


در خسوف جزئی فقط قسمتی از ماه از میان مخروط سایه می‌گذرد. به این ترتیب بریدگی تاریکی در ماه تمام ، در بخش شمالی آن و یا در بخش جنوبی ، پدیدار می‌شود. البته خسوفهای جزئی هم بعد و هم پیش از خسوف کلی نیز واقع می‌شوند. در حدود نیم ساعت طول می‌کشد تا ماه کاملا وارد سایه شود و مدت مشابهی نیز لازم است تا کاملا از سایه بدر آید.


دنباله خسوفها

خسوفها به ترتیب و در دنباله‌هایی چند روی می‌دهند. یک دنباله کامل که شامل 48 یا 49 خسوف می‌شود، حدود 865 سال طول می‌کشد. فاصله زمانی بین دو خسوف متوالی در یک دنباله ..33/6،585 روز است. خسوفهای متوالی شباهت زیادی باهم دارند که دال بر عضویتشان در یک دنباله است. روش بدست آوردن عدد..33/6،585 روز بدین قرار است:


برای آنکه خسوفی تکرار گردد:

ماه باید در حالت بدر باشد. این وضعیت هر 53059/29 روز یکبار تکرار می شود.

خورشید باید نسبت به عقده‌ها در همان مکان قبلی باشد، و این هر 6201/346 روز تکرار می‌گردد.
شرایط وقوع خسوف


وقتی از بالا به دایرة البروج بنگریم به اشتباه گمان می‌کنیم که خسوف باید ماهی یک بار اتفاق افتد. خطای این دید وقتی آشکار می‌شود که از پهلو نگاه کنیم. آنگاه روشن می‌شود که این سه جرم در حقیقت بر یک خط واقع نیستند. ماه در نتیجه میل مدارش با دایرة البروج ، می‌تواند از بالا یا پایین مخروط سایه ، به فاصله‌ای که حداکثر 32،000 کیلومتر می‌شود بگذرد. برای اینکه خسوف برقرار باشد واقع شود باید دو شرط مهم زیر همزمان با یکدیگر برقرار باشند:


خورشید ، زمین و ماه ، باید بر خطی مستقیم واقع باشند یعنی ماه به حالت بدر از زمین دیده شود. این واقعه ماهی یک بار روی می‌دهد.

ماه در حرکت مداریش باید در حال عبور از دایرة البروج ، یعنی در یکی از عقده‌ها باشد.

بیشتر دیده شد که کره ماه نیمی از ماه را در زیر صفحه دایرة البروج به سر می‌آورد و نیم دیگر را بالای آن. دو نقطه‌ای که در آنها ماه صفحه دایرة البروج را قطع می‌کند عقدتین نامیده می‌شود: یکی از این دو عقده رأس (گره شمالی) است و دیگری عقده ذنب (گره جنوبی). خط واصل این دو نقطه را خط عقده‌ها یا خط گره‌ها نامند.

مدت خسوف


مدت دوام خسوف نسبتا زیاد است، زیرا قطر مخروط سایه زمین در نقطه‌ای که ماه از آن می‌گذرد، در حدود 9،200 کیلومتر است. اگر ماه مخروط را بطور مرکزی قطع کند، نزدیک به دو ساعت در خسوف کامل خواهد بود، زیرا قطر ماه در حدود 3،500 کیلومتر و سرعت متوسط آن 3،200 کیلومتر در ساعت است. سایه زمین ماه را کاملا تاریک نمی‌کند. حتی وقتی که خسوف کامل باشد ماه کاملا مرئی است، ولی رنگ سرخ بی فروغی جای درخشش عادی آنرا می‌گیرد. این فروغ مختصر معمول نور آفتابی است که از جو زمین به داخل مخروط سایه شکسته شده است. اجزای آبی و بنفش نور آفتاب بر اثر پراکندن در جو زمین ،‌ حذف شده‌اند و مولفه‌های سرخ نورند که قرص ماه را اندکی روشن می‌کنند.





خسوف جزئی


در خسوف جزئی فقط قسمتی از ماه از میان مخروط سایه می‌گذرد. به این ترتیب بریدگی تاریکی در ماه تمام ، در بخش شمالی آن و یا در بخش جنوبی ، پدیدار می‌شود. البته خسوفهای جزئی هم بعد و هم پیش از خسوف کلی نیز واقع می‌شوند. در حدود نیم ساعت طول می‌کشد تا ماه کاملا وارد سایه شود و مدت مشابهی نیز لازم است تا کاملا از سایه بدر آید.
دنباله خسوفها
خسوفها به ترتیب و در دنباله‌هایی چند روی می‌دهند. یک دنباله کامل که شامل 48 یا 49 خسوف می‌شود، حدود 865 سال طول می‌کشد. فاصله زمانی بین دو خسوف متوالی در یک دنباله ..33/6،585 روز است. خسوفهای متوالی شباهت زیادی باهم دارند که دال بر عضویتشان در یک دنباله است. روش بدست آوردن عدد..33/6،585 روز بدین قرار است:


برای آنکه خسوفی تکرار گردد:

ماه باید در حالت بدر باشد. این وضعیت هر 53059/29 روز یکبار تکرار می شود.

خورشید باید نسبت به عقده‌ها در همان مکان قبلی باشد، و این هر 6201/346 روز تکرار می‌گردد.