گودریک گریفیندور VS بارتی کراوچ پسر
باران بر روی آرشوسکا
باران بر روی پنجره های اتاقش میبارید ، او هیچ صدایی رو به اندازه ی صدای باران دوست نداشت ؛ به سمت پنجره رفت ، تختش دقیقا کنار پنجره بود ، پنجره را باز کرد و سیگارش را روشن کرد ، در مدتی که سیگار میکشید باران حسابی او را به همراه تختش خیس کرد ، پس از آن که سیگار کشیدنش تمام شد از روی تخت بلند شد و جوراب هایش را پوشید و سپس لباس هایش را ، همسن های او معمولا لباس های مد روز و یا شلوار جین میپوشیدن ولی او بیشتر به لباس های قدیمی تر علاقه داشت ، مثل کت شلوار های مردانه و شلوار پارچه ای . به طور قطع میشد گفت او با تمام همسن های خودش متفاوت بود از هر لحاظ که بگی . در گذشته فکر میکرد آدم شجاعی هست ولی اکنون میداند شجاعت او در میان دیگر اشخاصی که در کنارش قدم زدن هیچ است .
بوت های چرمش را پوشید و از پله های آپارتمان پایین آمد در این میان از کنار چند تا از همسایگانش رد شد ولی نه سلامی داد و نه علیکی .
اینکه به کجا میرفت خودش نیز نمیدانست ، به هرحال به یک جایی میرفت و منتظر میماند که زمین و آسمان چیزی را برای او رقم بزند .
او یک پسر جوانی بود که به تازگی به سن هجده سالگی رسیده بود ، اگر در گذشته هنگامی که او کودکی بیش نبود از او میپرسیدن که آیا دوست دارد زودتر سنش بالا برورد یا نه ؟ بی شک میگفت که آرزو این را دارد که زودتر بزرگ شود که مثل دیگران کار های دلخواهش را بکند ، اما اکنون از پس انجام ساده ترین کار ها نیز بر نمیامد .
صبح بعد آنکه بیدار میشد بدون هیچ هدفی تنها و تنها به خیابان قدم میگذاشت ، توجهی نیز به دیگران نداشت .
هنگامی که به نزدیکی میدان اصلی شهر رسیده بود به تعداد خیلی زیادی از تجمع کنندگان رسید کسانی که برای حمایت از حکومت فریاد میکشیدند پرچم کشورشان را تکان میدادند و با تمام توان فریاد میزدند درود بر آرشوسکا ، تمامی آنها پیرمرد و پیرزن هایی بودن که بوی گندشون از صد ها متر آنورتر میامد کسانی که کافی بود باهاشون دست بدی که صد ها نوع بیماری مقاربتی بگیری .
به همین دلیل از آن ها دوری میکرد .
به این فکر میکرد که چقدر کشورش ، آرشوسکا ، یک زمان با شکوه بوده ولی اکنون ...
هنگامی که به مسیرش ادامه میداد به یک خیابان رسید که در آن خیابان خاطرات زیادی داشت . با خود گفت : چه بهتر به مدرسه قدیمی ام یک سری میزنم .
مدرسه اش در انتهای خیابان بود به دور از شلوغی خیابان اصلی و میدان مرکزی .
در ورودی مدرسه مثل همیشه باز بود حیاط خلوت بود از حیاط گذشت و به در ورودی ساختمان رسید و بالای آن به بزرگی نوشته بود : به مدرسه ی ماندیواج خوش آمدین .
نام عجیبی بود ، درواقع نام خوانوادگی مدیر پیشین مدرسه بود .
وارد مدرسه شد ، تنها دو شخص در تمام مدرسه بود ، مدیر مدرسه و معلم ادبیات آرشوسکایی
وارد دفتر شد ، دو معلم به پسر جوان لبخند زدن
معلم ادبیات گفت : چطوری ادموند
-مگه میشه تو این روز ها کسی حالش خوب باشه ؟ حتی اگر دلیلی برای خوشحالی داشته باشم ، خوشحال بودن رو چیز درستی نمیبینم . مگه نه استاد ؟
معلم ادبیات از سر جایش بلند شد ، لیوانش رو پر از قهوه کرد و پس از خوردن بخشی از آن رو به ادموند گفت : چی بگم خوب باشه ... سپس مکثی کرد و ادامه داد : روزی میرسه که ما دلیلی برای ناراحتی نداشته باشیم . ملت هنوز دارن پرچم تکون میدن ؟
- وقتی که من اومدم دیدمشون ، دور میدان مرکزی جمع شده بودن .
ادموند کمی مکث کرد ، سپس نگاهش به عکس پادشاه آرشوسکا در کنار میز مدیر مدرسه افتاد .
سپس ادامه داد : -چرا عکس این کثافت رو نمیندازین دور ؟
مدیر مدرسه نگاهش را از دفتر و کاغذ های روی میز برداشت و بالاخره شروع به صحبت کرد و با لحنی تحقیر آمیز گفت : اگه به هر دلیلی از اداره کل بیان و عکس پادشاه تو دفتر نباشه ، به یه روز نرسیده در مدرسه رو تخته کردن ، فکر کردی ما خودمون از عکس این خوشمون میاد ؟
ادموند با خنده گفت : خب عکس رو بردارین هر وقت از اداره اومدن ، سریع بزارین سر جاش .
هر سه لبخندی زدن .
ادموند نگاهی دیگر به اطراف اتاق انداخت و عکس آقای پیترسون رو دید که قاب عکس در کنار چند شمع کوچک آویزون شده بودی ، درواقع این واقعیت ادموند را بسیار ناراحت میکرد که او مدت وقت داشت به آقای پیترسون یکی از معلمانش سر بزند و جویای احوالش شود ولی هر بار بهانه ای میاورد که به پیش او نرود ، آنقدری امروز فردا کرد که نتیجه اش این شد که او دیگر هیچوقت نمیتواند آقای پیترسون را ببیند ، آقای پیترسون مرد دوستداشتنی ای بود و یک دوست خوب .
مدت کوتاهی بین هر سه ی آنها سکوتی به وجود آمد ، سپس ادموند این سکوت را شکست و گفت : آقای پیترسون ... اون هم بین پارتیزان ها بود ؟
معلم ادبیات : همه ی ما او شب بیرون بودیم ، روز های بعدش هم بیرون اومدیم ولی خبر کشتاری که شده بود پخش شد بعد اون ساعت سه ظهر با ماشین به سمت میدان مرکزی رفتیم و خب همونجور که انتظار داشتم کلاه مشکی ها همه جا بودن با مسلسل های توی دستشون ، دیگه جرعت نکردم کار خاصی بکنم یه مدت تو خونه موندم .
ادموند : کلاه مشکی ها شب اول شکست خوردن ، خودم دیدم عقب نشینی کردن ولی شب دوم با نیروی کمکی اومدن و ...
معلم ادبیات : شب دوم تمام روز صدای گلوله میومد از همونجا فهمیدم چه بلایی سر پارتیزان ها داره میاد .
مدیر مدرسه : حتی به خانواده هاشون اجازه اینو نمیدادن که اجساد بچه هاشون رو بگیرن ، کسایی هم که بهشون اجازه داده شد ازشون پول زیادی گرفتن ...
معلم ادبیات : بیچاره خانوم پیترسون . موقع مراسم خاکسپاری باید میدیدی چه حالی داره و حرف هایی که به پسرش زد ... آهی کشید و ادامه داد ، حتی نمیخوام بهش فکر کنم
ادموند : اصلا نمیفهمم ، اصلا میتونم امیدی داشته باشم یا نه، اصلا امید داشتن تو این روز ها منطقیه ؟
معلم ادبیات : واقعا نمیدونم ادموند ، منم حال تو رو دارم . باید فقط صبر کنیم و ببینیم چی میشه .
ادموند : به هرحال هرچی بشه بدتر از این نمیشه ، من دیگه باید برم . فعلا خداحافط
سپس با دو معلم دست داد و از مدرسه خارج شد . وارد خیابان اصلی شهر شد ، به سوی مقصدی که نمیدانست کجاست .
جمعیت زیادی در خیابان بودن ، به نظر از روز های دیگر شلوغ تر بود .
بالاخره وارد مقصدی برای خودش یافت . به کافه ای رفت که همیشه در آن قهوه میخورد . یک زن مسن به همراه دخترانش در آن کافه کار میکردن . قهوه ای سفارش داد و شروع نوشیدن کرد .
ناگهان چشمانش به بیرون کافه دوخته شد .
کلاه مشکی هایی که در خیابان ها رژه میرفتن تعدادشون بیشتر از هزار تا بود . رژه ی آنها تنها برای مردم و نه دشمن خارجی ، برای پارتیزان هایی که میان مردم بودن .
از کافه بیرون آمد و نگاهی کامل به کلاه مشکی ها انداخت ، کلاه مشکی ها در خیابان رژه میرفتن و مردم را نگاه میکردن ، مردم نیز لبه ی خیابان جمع شده بودند و با نفرت به کلاه مشکی ها نگاه میکردن
ادموند میدانست که رژه ی کلاه مشکی های برای ترساندن مردم و پارتیزان ها است .
آرزو میکرد که بمبی در دست میداشت و خود را در میان کلاه مشکی ها منفجر میکرد .
ولی حیف که بمبی در دست نداشت .
چند روزی گذشت ادموند در اتاقش نشسته بود .
پدر و مادرش در خانه نبودن پس فرصتی پیدا کرده بود که کمی خلوت کند .
از زیر تختش جعبه ای درآورد و درش را باز کرد ، در جعبه چند تا کتاب مختلف بود و لای یکی از کتاب ها شیره ی محبوبش قایم شده بود .
شیره را برداشت ، تکه ای از آن را زیر زبونش گذاشت ، اونقدری تلخ نبود که حالش را بد کند .
بر روی صندلی نشست . رادیو روشن بود و آهنگ قدیمی را میخواند .
چشمانش را بست و تنها به آب شدن شیره زیر زبونش توجه کرد .
برای جوانان سوخته ی این سرزمین سرگرمیه دیگری جز سیگار کشیدن و چرت و پرت گفتن وجود ندارد .
موسیقی ای که از رادیو پخش میشد به شدت جذاب بود ، نام نوازنده فردریچ هیل بود یکی از نوازندگان پیانو که که ادموند آثارش را بسیار دوست داشت ،
ادموند درحال خلوت کردن با خودش بود که زنگ خانه به صدا درآمد
دعا دعا کنان که پدرش پشت در نباشد به طرف در رفت .
از چشمی در به بیرون نگاه کرد . و نه کسی از اعضای خانواده اش نبود .
زنی پشت در بود که ادموند او را میشناخت .
آیلیا .
یکی از همکلاسی هایش بود .
در را برایش باز کرد .
آیلیا : سلام ادموند .
ادموند : انتظار داشتم که هر لحظه پادشاه آرشوسکا با گل و شیرینی پشت در باشه ولی انتظار اینو نداشتم که تو بیای پیشم .
آیلیا : اگر هنوز سر اون قضیه باهام مشکل داری ...
ادموند پرید وسط حرفش و گفت : نه ، اصلا گذشته ها گذشته . بیا تو
سپس در را کامل باز کرد که آیلیا وارد شود .
آیلیا به طرف کاناپه ی کنار شومینه رفت و نشست .
ادموند هم در کنار او بر روی کاناپه ی دیگری نشست .
آیلیا : همونطور که میدونی من مدتی آرشوسکا نبودم ، دقیقا ...
ادموند : دقیقا زمانی که کلاه مشکی ها داشتن پارتیزان هارو میکشتن ؟
اره تو دقیقا این زمان آرشوسکا نبودی .
آیلیا : داری مسخرم میکنی ؟ خودت میدونی من هیچوقت از مرگ هیچکس خوشحال نشدم دلیلی هم نداره .
ولی میخوام بدونم دقیقا چه اتفاقی افتاده ؟ زمانی که خارج کشور بودم هیچ خبری بهم نرسید .
ادموند : واقعا نمیدونی چی شده ؟
آیلیا : نه
ادموند : خیلی خب .
این را که گفت بلند شد و به سمت در رفت ، از چشمی در نگاه کرد که کسی فال گوش نباشه.
سپس برگشت و سر جایش نشست .
ادموند : همونطور که میدونی پارتیزان های نیروی های مردمی ای هستن که وفادار به پادشاه قبلی هستن
اکثرت مردم طرفدار اون هان.
کلاه مشکی ها هم وفادار به پادشاه فعلی ، یک ماه پیش پارتیزان ها در کنار مردم شورش کردن .
آیلیا : خب تا اینجاش رو میدونم بعدش چی ؟
ادموند : کلاه مشکی ها همشون رو کشتن ...
زن ، مرد ، کودک و پیر
به هیچکس رحم نکردن ،
فعلا تونستن شورش هارو بخوابونن .
آیلیا : خودت چی ؟
ادموند : چی متوجه نشدم ؟.
آیلیا : خودت هم در کنار پارتیزان ها بودی ؟
ادموند : همه در کنار پارتیزان ها بودن ، اکثرشون هم کشته شدن . و بله منم بودم
آیلیا : تو چطور زنده موندی ؟
ادموند : روز های اول کلاه مشکی ها فکر نمیکردن پارتیزان ها بتونن کاری بکنن ، ولی دست کمشون گرفته بودن .
آخرین روز با تمام قدرت مقاومت کردن توی خیابون مرکزی بودم که تیراندازی شروع شد .
تعداد کمی از پارتیزان ها تفنگ داشتن ، بقیه دست خالی بودن .
خودم اسلحه نداشتم ، شاید همین نجاتم داد ، بعدش کلاه مشکی ها دو طرف خیابون رو گرفتن .
از سمت دیگه فرار کردیم ، تا اینکه یه پیرزن در خونش رو باز کرد و داد زد که بیایم تو
من و چند نفر دیگه وارد شدیم ، درست وقتی که فکر میکردیم در امان هستیم ، کلاه مشکی ها در رو منفجر کردن ، بعدش همه رو به رگبار بستن ، تیر به شخص جلویی خورد و افتاد رو من ، من هم خودم رو به مردن زدم ، بعدش کلاه مشکی های پیرزنه رو هم کشتن .
آیلیا : واقعا وحشتناکه ، حتی به یه پیرزن هم رحم نکردن ؟ چطور نفهمیدن تو زنده ای ؟
ادموند : خون نفر جلویی روی من ریخته بود ، خودش هم افتاد روم ، اینطوری بود که کلاه مشکی ها فکر کردن منم تیر خوردم .
بعد اون کلاه مشکی ها رفتن و منم وقتی اوضاع آروم شد فرار کردم .
اون ها به دستور پادشاه کشته شدن .
آیلیا دیگر هیچ چیز نمیتونست بگوید ، پنج دقیقه تمام به آتش شومینه خیره شده بود و سپس گفت : مرسی ادموند ، من دیگه میرم .
ادموند بلند شد و برایش در را باز کرد .
نمیدانست گفتن آن حرف ها به آیلیا کار درستی بود یا نه ، اگر آیلیا او را لو میداد چه .
نمیدانست چه فکری باید بکنم .
ولی میدانست که دیگر حوصله ی ماندن در آن خانه را ندارد ، پس بلند شد ، لباس هایش را پوشید و به بیرون خانه رفت .
در راه به چیز های زیادی فکر کرد .
آیا اصلا مبارزه علیه پادشاهی کار درستی است ؟
آیا اصلا پادشاه آدم بدی هست ؟
از کجا میداند پادشاه قبلی میتواند کشور را آباد کند ؟
و آیا اصلا او یک شخص شجاع بود که در میان پارتیزان ها وارد یک کودتا شد و یا فقط یک جوان کله خر است ؟
نمیدانست .
بعد از مدتی پیاده روی به خودش آمد و فهمید که اصلا نمیدانست دارد به کجا میرود و به همین دلیل تصمیم گرفت که به خانه اش برگردد .
هنگامی که به خانه رسید نامه ای را در پادری خانه دید .
نفسش در سینه اش حبس شد .
نامه از طرف کلانتری محل بود که اسم او رویش نوشته بودن ، وارد خانه که شد نامه را به سرعت باز کرد ، در نامه از او خواسته شده بود که در اسرع وقت به کلانتری محل بیاد .
همین و بدون هیچ توضیح اضافه ای .
نکند که کلاه مشکی ها از حضور او میان پارتیزان ها با خبر شده بودند؟
نامه را سه بار خواند . بار اول سریع مثل کسی که میخواهد چیزی را از دستش بیندازد ، بار دوم کلمه به کلمه ، و بار سوم فقط به خط ها نگاه میکرد: به شکل – ک – به مهر دایره ای پایین کاغذ که نصفش از جوهر کم رنگ شده بود ، به امضایی که شبیه هیچ اسمی نبود . – در اسرع وقت . – همین دو کلمه بیشتر از هر چیزی آزارش میداد . در اسرع وقت یعنی چه ؟ یعنی امروز ؟ فردا صبح ؟ یا یعنی تا وقتی که هنوز فرصت داری فکر کنی و فرار کنی ؟
نامه را روی میز گذاشت و رفت سمت پنجره . باران بند آمده بود ولی هوا هنوز نمناک و سنگین بود ، مثل پتویی خیس که روی شهر انداخته باشند . از طبقه سوم میشد سقف های کج و معوج محله را دید ، دودکش هایی که امروز دود نداشتند و دورتر ، ته خیابان ، برج ساعت میدان اصلی که از ماه پیش روی چهار و ده دقیقه خوابیده بود و هیچکس جرئت نمیکرد درباره آن حرفی بزند . میگفتند ساعت را همان شب دوم با گلوله زده اند . بعضی ها میگفتند پارتیزان ها زدند که زمان بایستد ، بعضی ها میگفتند کلاه مشکی ها زدند که کسی یادش نیاید چه ساعتی بود .
به خودش گفت : آرام باش اگر میخواستند بگیرندت نامه نمیفرستادند و می آمدند ،در را میشکستند و می بردندت و نامه فرستادن کار کسانی است که هنوز دنبال بهانه اند .
ولی این فکر آرامش نکرد. چون فکر بعدی بلافاصله از راه رسید، همانطور که همیشه میرسید: شاید بخواهند خودت بروی. شاید دقیقاً همین را بخواهند. که با پای خودت بروی و جلوی همه بایستی و بگویی هستم، من هستم، چه میخواهید
دستش را بیاختیار روی ساعد چپش گذاشت، جایی که زیر آستین پیراهن یک خط کج و صورتی از آرنج تا نزدیک مچ میرفت. ترکش چوب بود یا آهن، نمیدانست. فقط یادش بود که وقتی در را منفجر کردند، چیزی مثل تیغ داغ از روی دستش کشیده شد و او آنقدر ترسیده بود که درد را اصلاً حس نکرد. بعدها، در انباری یک خانهٔ غریبه که شب را آنجا گذراند، زخم را با تهماندهٔ یک بطری شراب شست و با نوار پارچهای بست. حالا فقط جایش مانده بود، و هر بار که آستینش بالا میرفت، چشمهایش را از آن میدزدید
آن روز را در خانه ماند و کاری نکرد. غذا درست نکرد. چای ریخت و سرد شد. رادیو را روشن کرد و بلافاصله خاموشش کرد، چون صدای مجری که از -وحدت ملی- حرف میزد حالش را به هم میزد. فقط پشت پنجره ایستاد و به خیابان نگاه کرد.
در تمام آن آپارتمان کوچک سکوتی بود که تا آن روز آزارش نداده بود . سال ها در این سکوت زندگی کرده بود . ولی حالا حس میکرد این سکوت پر است ، پر از گوش ، هر قدمی روی پله های ساختمان ، هر دری که بسته میشد ، هر کلیدی که در قفل در همسایگان میچرخید ، همه ی آن ها برایش معنایی پیدا کرده بودند که تا دیروز نداشتند .
شب دیر وقت ، صدای پا از پلکان آمد و پاهای سنگین و کند . ادموند نفسش را حبس کرد . پاها به طبقه دوم رسیدند ، ایستادند و بعد با صدای کلیدی دری باز و بسته شد . همسایه ای بود که از کار برمیگشت .
ادموند روی تخت نشست و دست هایش را مثل کسی که تازه از غرق شدن نجات پیدا کرده باشن روی زانو گذاشت . فکر کرد : اگر هر شب اینطوری باشد تا آخر هفته دیوانه میشوم .
شب به سختی به خواب رفت ، ساعت ها به سقف اتاقش خیره شده بود و خدا میداند به چه چیز هایی فکر میکرد .
نزدیک صبح که پرده ها از سیاه به خاکستری میرفتند به این نتیجه رسید که باید برود. هرچه زودتر بهتر. اگر میخواهند بگیرندش، بهتر است زودتر بگیرندش. اگر نمیخواهند، بهتر است زودتر بفهمد .
صبح مه بود. نه مه واقعی، بلکه همان غبار نمناکی که از رودخانه بلند میشود و تا ظهر نمیرود. ادموند کت پشمیاش را پوشید، آستینهای پیراهن را تا مچ دکمه زد و چند ثانیه جلوی آینه ایستاد. چشمهایش گود افتاده بودند. صورتش نه شبیه جوان هجدهساله بود نه شبیه پیرمرد؛ شبیه چیزی بود بین این دو، چیزی که ماه گذشته ساخته شده بود و هنوز تمام نشده بود.
از پلکان که پایین میرفت، در طبقهٔ همکف باز شد و صاحبخانه، خانم برنر، سرش را بیرون آورد. زن شصتسالهای بود با موهای رنگشدهٔ بنفشمایل و صدایی که همیشه شبیه شکایت بود.
-آقای ادموند ! اجاره این ماه ...
-فردا می آورم ، خانم برنر .
-فردا صبح . همیشه فردا . زن نگاهش کرد ولی این بار ، چیزی در نگاهش عوض شد . – رنگتان خیلی بد شده است . مریض شده اید ؟
- نه فقط ، نخوابیدم .
- کسی این روز ها نمیتواند درست حسابی بخوابد . زن این را آهسته گفت و بعد ، جوری که انگار جمله ای را که نباید می گفت به زبان آورده باشد ، در را نیمه بست . – مواظب باشید .
ادموند نفهمید این - مواظب باشید – تهدید بود یا دلسوزی . و همین عدم اطمینان ، مثل مه ، روی همه چیز نشست .
بیرون، همهچیز بوی مرگ میداد، بدون اینکه چیزی مرده باشد. بوی گچ و نم و دود سیگار ارزان. جلوی نانوایی صفی بود که همه ساکت ایستاده بودند، با آن حالتی که مردم این روزها در صف ایستادن را از بر شده بودند: نگاه به زمین، دستها در جیب، هیچکس به هیچکس نگاه نکند. روی دیوار نانوایی پوستر جدیدی چسبانده بودند. عکس پادشاه با لبخندی که در هیچ عکس دیگری ندیده بود و زیرش با حروف درشت: «آرشوسکا یک خانواده است.» کسی با زغال روی لبخند پادشاه خط کشیده بود. چیز مشخصی نبود. فقط یک خط کج، مثل جای یک زخم. هنوز کسی پاکش نکرده بود. ادموند مجبور شد خودش را وادار کند سرش را برنگرداند.
هرچه به کلانتری نزدیکتر میشد، قدمهایش بیشتر به او خیانت میکردند. یکبار، بدون اینکه بفهمد، شروع کرد به شمردن. یک، دو، سه، چهار. تا بیست میشمرد و دوباره از اول. این عادت را از بچگی داشت و فکر میکرد دیگر ترک شده، ولی نه، فقط خوابیده بود.
کلانتری ساختمان خاکستری و بلندی بود که قبلاً بانک بوده. هنوز روی سردر، جایی که اسم بانک را کنده بودند، گچ تازهتر و روشنتری دیده میشد. دو نفر کلاهمشکی دم در ایستاده بودند. جوان بودند، شاید حتی از خود ادموند هم جوانتر، با صورتهایی که هنوز از گوشت بچگی پر بود. یکیشان با پشت دست بینیاش را پاک میکرد. مسلسل را روی سینه آویزان کرده بود، آرام و بیاهمیت، همانطور که آدمها سیگار خاموش را بین انگشتانشان نگه میدارند.
ادموند از جلوی آنها رد شد و یکی از آن ها گفت : کارت ؟
و او کارت شناسایی را داد . جوان نگاهی انداخت آن را برگرداند و آهسته خواند : - ادموند ... بعد با صدای کسالت بار کسی که هزار بار این کار را کرده گفت : - دفتر دوم ، طبقه همکف . دست راست .
همین . هیچ چیز دیگر نگفت . ادموند حس کرد ران هایش سست شده اند . تازه فهمید در تمام مدت نفسش را نگه داشته بود .
دفتر دوم اتاق درازی بود با سقف کوتاه و بوی گرد و کاغذ و چای مانده. ردیفی صندلی چوبی کنار دیوار چیده بودند و سه چهار نفر نشسته بودند: زنی با کیف بزرگ، مردی چاق که مدام ساعتش را نگاه میکرد و پسرکی که معلوم بود گم شده. پشت یک پیشخوان بلند، مرد سنوسالداری با عینک تهاستکانی چیزی در دفترش مینوشت. ادموند جلو رفت.
-سلام ، من نامه ای گرفتم ...
مرد سر بلند نکرد . – اسم ؟
ادموند .
مرد انگشتش را روی ستونی در دفتر کشید ، مثل کسی که فهرست قیمت ها را میخواند . ادموند ...
بزار ببینم ... آهان . عینکش را بالا زد . – شما صاحب پیکان قدیمی هستین ؟ آن قهوه ای ؟
ادموند یک لحظه نفهمید . کلمه ها انگار به زبان دیگری گفته می شدند . – ماشین ... بله . بله ، ماشین
پدربزرگم بود . حالا مال من است . ولی ازش زیاد استفاده نمیکنم .
-پس همینه . جریمه .
- جریمه ؟
مرد بالاخره سرش را بلند کرد و نگاهش کرد ، از آن نگاه های بی حوصله . – بله ، جریمه . پارک ممنوع ، هفتم ماه گذشته ، نزدیک پل شرقی . هشت هفته است که معوق مانده . دیر آمده اید آقا .
ادموند خندید. نمی خواست بخندد ، ولی خنده از دهنش پرید بیرون ، کوتاه و بی جا ، مثل سرفه . – جریمه . دوباره گفت . پارک ممنوع .
مرد اخم کرد . – مشکلی هست ؟
-نه نه . هیچ مشکلی نیست . فقط ... فکر کردم ... نتوانست جمله را تمام کند .
مرد چند ثانیه بیشتر از چیزی که لازم بود به او خیره شد و بعد بی عجله فرمی از زیر پیشخوان درآورد . - مبلغ جریمه با دیر کرد میشود چهل و پنج کرون . بنشینید ، اینجا را امضا کنید .
ادموند نشست ولی همانکه نشست حس کرد چیزی اشتباه است. اتاق گرم بود. بخاری زیر پنجره میسوخت و هوا سنگین و شیرین بود. عرق از زیر موهایش راه افتاد پایین. کتش را درنیاورد. نمیتوانست درآورد. آستین دست چپش را طوری روی زانو گذاشت که پنهان باشد.
زنی که کنارش نشسته بود، همان که کیف بزرگ داشت، آهسته گفت : - چهل و پنج کرون . باورتان میشود ؟ جریمه پارک . همین چند وقت پیش هیچکس دنبال این چیز ها نبود .
مرد چاق گفت : - حالا همه چیز را دنبال میکنند . بعد از آن اتفاقات ، هر کاغذی را دوبار باز کرده اند .
پسرک گم شده با صدای نازکی پرسید : - کدام اتفاقات ؟
همه ساکت شدند. و ادموند حس کرد بیشتر از هر کس دیگری ساکت شده.
همان لحظه در پشتی اتاق باز شد.
مردی وارد شد. بلندقد، لاغر، با کلاه سیاه در دست که انگار آن را به رسم احترام برداشته بود و نه از روی عادت. لباس نظامی تمیزی تنش بود، ولی نه از آن رسمیها؛ بیشتر شبیه چیزی بود که آدمهای مهم میپوشند وقتی نمیخواهند مهم به نظر برسند. حدود چهلوپنجساله میزد. موهایش خاکستری بود و چشمهایش آن آبیِ کمرنگ و آرامی را داشت که ادموند هیچوقت تحملش نکرده بود: رنگ آب در بشقاب
مرد عینکی از جا برخاست . – جناب سروان .
سروان دستی تکان داد . - بنشین ، گروهبان. و بعد به اتاق نگاه کرد. به همه. با همان آرامش.
نگاهش که به ادموند رسید، دو ثانیه مکث کرد. نه بیشتر. فقط دو ثانیه. بعد رفت سمت پیشخوان و چیزی در گوش گروهبان گفت. گروهبان سرش را تکان داد و جواب داد، و سروان بدون هیچ حرف دیگری برگشت.
ادموند تمام تنش را سفت کرده بود. نمیدانست چرا. هیچ اتفاقی نیفتاده بود .
گروهبان صدایش زد : - آقای ادموند ، بیایید امضا کنید .
بلند شد. زانوهایش کمی لرزید. دست راستش را برای خودکار دراز کرد و همان لحظه سروان، بسیار ملایم، مثل کسی که فقط دارد با خودش حرف میزند، گفت: - پیکان قهوهای. خیلی وقت است ندیدهام. هنوز راه میافتد؟
ادموند نفهمید جواب به او بود یا نه. - ببخشید؟
-ماشین. هنوز راه میافتد؟-
- بله. بله، البته. فقط... گاهی دیر روشن میشود.
- مال پدربزرگتان بود؟
- بله.
-خدا بیامرزدش.- سروان این را چنان آرام گفت که انگار واقعاً ناراحت شده بود. بعد دو قدم جلوتر آمد و به پیشخوان تکیه داد. - اسم من هلمر است. سروان هلمر. شما نباید نگران باشید. جریمه جریمه است. ولی گاهی آدمها با شنیدن اسم کلانتری رنگشان میپرد. شما هم همینطور.
-من... نه. فقط نخوابیدهام.
-آه. هلمر سر تکان داد. کسی این روزها نمیخوابد.
گروهبان کاغذ را جلو آورد. ادموند امضا کرد. امضایش مثل چیزی شد که کودکی کشیده باشد. هلمر نگاه کرد، بدون اینکه ظاهراً نگاه کند
کتتان را درنمیآورید؟ اینجا خیلی گرم است.
-نه، متشکرم. من... سرماییام.
هلمر لبخند زد. لبخندش خوشخیم بود و همین بدترش میکرد. - سرمایی. بله، شاید. و بعد، با همان لحن تصادفی: - دانشجو هستید؟
-هجده سالم است. تازه از مدرسه آمدهام بیرون.
-آهان. کدام مدرسه؟
- ماندیواج.
- ماندیواج. هلمر آهسته تکرار کرد. – آن مدرسه را میشناسم بله . به خوبی میشناسم . مدرسهٔ کوچکی است. دو سه معلم بیشتر ندارد، درست است؟ یکیشان هم... چه بود اسمش؟ پیترسون؟ مکثی کرد. -شنیدهام آقای پیترسون همین یک ماه پیش از دنیا رفتند.
ادموند گفت: - بله. صدایش مثل صدای کسی بود که از ته چاه حرف میزند. - میگویند بیچاره. مرد خوبی بود.
-بله.
-شما شاگردش بودید؟
-بله.
- چه بلایی سرش آمد؟ من فقط شنیدهام... بیماری؟»
اینجا بود. اینجا ادموند فهمید هلمر دارد دنبال چیزی میگردد. نه اینکه مطمئن باشد. اما فکرش را کرده بود که چطور از او بپرسد و منتظر بود ببیند چطور جواب میدهد. و همینجا بود که ادموند همهچیز را اشتباه کرد. به جای اینکه فقط بگوید - بله، بیماری-، گفت: «فکر کنم... من نمیدانم. من خیلی خبر ندارم. چندوقتی خانه بودم. مریض بودم. سرما خورده بودم.
سرما خورده بودم. سرماییام. نخوابیدهام. سه بهانه در پنج دقیقه.
هلمر چیزی نگفت. فقط گفت: - بله. شما همه سرما خورده بودید آن هفته.
ادموند احساس کرد کف دستش خیس است. خودکار را روی پیشخوان گذاشت و مبلغ را پرداخت. انگشتانش دو بار سکهها را رها کردند و گروهبان با شکیبایی و بیاعتنا آنها را جمع کرد.
وقتی برگشت که برود، صدای هلمر دوباره آمد: - آقای ادموند.
ایستاد. برنگشت.
-آستینتان.
لحظهای بود که ادموند فکر کرد قلبش ایستاده. ولی هلمر ادامه داد: - دکمهاش باز است.
ادموند نگاه کرد. دکمهٔ آستین چپش، دقیقاً همان دکمهای که روی زخم بود، در ازدحام امضا و پرداخت باز شده بود. پارچه یک انگشت کنار رفته بود و لبهٔ صورتی زخم پیدا بود، فقط یک خط باریک، مثل رد یک ناخن روی شیشه.
آهسته دکمه را بست. دستش میلرزید. - متشکرم.
-خواهش میکنم. هلمر هنوز همانجا ایستاده بود، دستهایش در جیب، چشمهایش روی ادموند. - زخم قدیمی است؟
-افتادم. از پلهها. ادموند خودش شنید که جمله چطور از دهانش بیرون آمد، سریع و بینفس، و همان لحظه فهمید که این جمله دیگر چیزی را عوض نمیکند.
هلمر گفت: -آه. پلهها. خطرناکند. و بعد با آن چشمهای آبی رنگ نگاهی دقیق به او کرد و گفت : -مراقب خودتان باشید. و اگر ماشین دیر روشن میشود، بهتر است بدهید ببینندش. این روزها هیچکس نباید با چیزی که درست کار نمیکند توی خیابان باشد.
ادموند فقط سر تکان داد. بیرون آمد. از جلوی دو جوانِ مسلسل به دست رد شد. از پلهها پایین رفت. از خیابان گذشت. و تا دو کوچه آنطرف تر نفس نکشید.
بعد در سایهٔ یک دیوار، با یک دست تکیه داد و استفراغ کرد.
آن روز ظهر را بیهدف در خیابانها راه رفت. نمیدانست چقدر. پاهایش او را از کوچهای به کوچهٔ دیگر میکشیدند، مثل سگی که آدم گمشده ای را دنبال میکند. در تمام این مدت ذهنش یک فیلم را تکرار میکرد: همان دو ثانیه نگاه هلمر، همان - شما همه سرما خورده بودید آن هفته-، همان -آستینتان-. هر بار که تکرار میشد، جزئیات تازهای به آن اضافه میشد. لبخند هلمر کمی کج تر. مکثش کمی طولانیتر. صدایش کمی پایینتر.
بارها خودش را قانع کرد که چیزی نبوده. که هلمر فقط یک افسر کنجکاو است، آدمی که از هر کسی دو سه سؤال میپرسد چون حوصلهاش سر رفته. کسی که اصلاً نمیداند ادموند کجا بوده.
ولی بعد فکر میکرد: اگر نمیدانست، چرا آستین را گفت؟
و بعد فکر میکرد: شاید فقط مهربان بود.
و بعد: کلاهمشکیها مهربان نیستند.
اینجا بود که خودش را گرفت. ایستاد. فهمید دارد دقیقاً کاری را میکند که وقتی کودک بود از آن بیزار بود: میچرخید دور یک فکر، مثل مگسی در شیشه.
به میدان رسیده بود. بیآنکه خواسته باشد. جمعیت پراکنده بود. چند پیرمرد و پیرزن هنوز با پرچمهایشان ایستاده بودند، با آن نوع شادی بی خطر کسانی که چیز بیشتری برای از دست دادن ندارند. ساعت میدان هنوز روی چهار و ده دقیقه بود. ادموند به آن خیره شد. و ناگهان با وضوحی که دلش را درد آورد، همهچیز را دید: صدای تیراندازی، بوی باروت، زنی که کنار دیوار نشسته بود و دستش را روی گوشش گذاشته بود و ورد میخواند. و پیرزنی که در را باز کرد. دستهای لاغر و پر از لکهاش که برایشان تکان میداد. گفت: بیایید تو، بیایید تو، زود.
اگر آنها وارد نمیشدند، پیرزن زنده میماند. شاید.
این فکر را قبلاً هم کرده بود، شبها، ولی همیشه پسش میزد. حالا نتوانست. همانطور که وسط میدان ایستاده بود، دید ذهنش آن فکر را جلو میکشد و روی میز میگذارد، همانطور که یک وکیل پرونده را: ببین. آنها وارد شدند. کلاهمشکیها دنبالشان آمدند. پیرزن مرد. تو زنده ماندی. حالا حساب کن.
سرش را تکان داد. نه. اینها مال بعد بود. مال شب. حالا باید به خانه برگردد
شب آیلیا آمد. این بار نه با زنگ، بلکه با تقهای آرام به در، دو تا آهسته و یکی بلند، مثل کسی که کد میزند. ادموند در را باز کرد.
آیلیا شال سیاهی روی سرش انداخته بود و رنگش مثل کاغذ بود. - میتوانم بیایم تو؟
ادموند او را به آشپزخانه برد. چراغ را روشن نکرد. فقط یک شمع کوچک روی میز بود، از آنهایی که برای وقتی که برق میرفت نگه میداشت.
آیلیا نشست. هیچکدام حرفی نزدند. بعد آیلیا گفت: - به کسی نگفتم.
ادموند نگاهش کرد.میخواستم بدانی. از وقتی آمدم بیرون فقط به این فکر میکردم که ممکن است فکر کنی. صدایش میشکست. «من هیچوقت چیزی نمیگویم. هیچوقت.»
-باور دارم.
ولی باور نداشت. نمیدانست باور دارد یا نه. و همین بدترین قسمتش بود: که از دوستهای قدیمیاش دیگر نمیتوانست مطمئن باشد. که ترس، آرامآرام، همهٔ آدمهایی را که دوستشان داشت به غریبه تبدیل میکرد.
آیلیا پرسید: - تو خوبی؟ نه.
-چرا؟
-امروز رفتم کلانتری.
رنگ آیلیا پرید. -چه شد؟
-جریمه بود. پارک ممنوع. همین.
-پس چرا...
-یک افسر آنجا بود. هلمر. همینطور نگاهم میکرد. هیچ چیزی نگفت. هیچی. ولی من...» ادموند کلمهها را گم کرد. -من خودم را لو دادم. شاید. نمیدانم. هر چیزی که میگفتم بدتر میشد.
آیلیا دستش را روی دست او گذاشت. دست او سرد بود. «اگر میدانست، همانجا میگرفتت.
-اگر میخواست.
-ادموند.
-نه، تو نمیفهمی. ادموند صدایش را پایین نگه داشت، ولی لحنش تند شد. -این آدمها همیشه همان لحظه نمیگیرند. گاهی صبر میکنند. میگذارند راه بروی. میگذارند فکر کنی آزادی. و بعد یک روز...
آیلیا ساکت ماند. بعد آهسته گفت: - من دارم میروم.
ادموند نگاهش کرد.
-بعد از این همه چیز نمیتوانم بمانم. عمهام در شهر بندری است. اگر بتوانم مرز را رد کنم...» مکث کرد. -میتوانی با من بیایی.
ادموند خندید. این بار خندهاش کوتاه و تلخ بود. -من؟ کجا؟ با چه؟
-ما راهی پیدا میکنیم.
-من نمیتوانم بروم.
-چرا؟
ادموند فکر کرد. سعی کرد جواب درست را پیدا کند، ولی هیچ جوابی به ذهنش نیامد که واقعی باشد. بالاخره گفت:-چون نمیتوانم. چون اگر بروم، هر کسی که مرده، برای من مردهاند. و اگر بمانم... جمله را نیمهتمام گذاشت. و ادامه داد : - نمیتوانم تمام زندگی ام اینجاست ، دوست هام خانوادم ...
آیلیا چیزی نگفت. بعد از مدتی بلند شد. دم در ایستاد. - اگر نظرت عوض شد، پنجشنبه. ایستگاه قطار، ساعت شش صبح.
ادموند فقط سر تکان داد.
وقتی رفت، او در آشپزخانهٔ تاریک ماند و به شمع نگاه کرد که کمکم آب میشد. فکر کرد: چقدر راحت است که آدم بگوید برو. چقدر ساده است که فکر کند رفتن چیزی را حل میکند.
همه میگویند برو ، ولی چرا بروم ، چرا چیزی که برای من است را ول کنم ، چرا تمام چیز هایی را که ساخته ام بیخیال بشوم گویی که هیچوقت وجود نداشته اند . انگار رفتن خیلی راحت است .
آن شب خواب دید.
خوابهایش این روزها همه یک شکل بودند: خیابانی که تمام نمیشد و پیرزنی که پشت یک در ایستاده بود. ولی این بار پیرزن صورت داشت. تا آن شب همیشه صورتش مه آلود بود، مثل چیزی که از پشت شیشه بخارگرفته میبینی. این بار صورت را دید. پیرزن لاغری با چشمهای روشن و دهانی که کمی باز بود. به او نگاه میکرد. نه با نفرت. نه حتی با سرزنش. فقط با نوعی کنجکاوی، مثل کسی که میخواهد بپرسد: تو که زنده ماندی؟ برای چه؟
چرا باید زنده باشی و دیگران بمیرند ؟
از خواب پرید، خیس عرق. هوا هنوز تاریک بود. سعی کرد دوباره بخوابد ولی نشد.
صبح، بی آنکه تصمیمی گرفته باشد، به همان خیابان رفت.
نمیدانست دقیقاً کجاست. آن روز شب بود و او در هراس. ولی شکل در یادش بود: دو پله جلو، یک دستگیرهٔ مسی که زیر نور فانوس برق میزد. بعد از ساعتی گشتن در کوچههای اطراف میدان ، خانه را پیدا کرد. در تختهکوب شده بود. تختهها تازه بودند، زرد روشن، و میخهایشان هنوز زنگ نزده بود. روی در، با گچ قرمز، دایرهای کشیده بودند و داخلش یک ضربدر.
ادموند ایستاد و نگاه کرد.
زنی از پنجرهٔ طبقهٔ بالای خانهٔ مجاور سر بیرون آورد. پنجاهساله، با موهای حنایی و چشمهایی که از پشت چینهای گوشتی نگاه میکردند. - دنبال کسی میگردی، پسرم؟
-نه. فقط... رد میشدم.
زن چیزی نگفت. بعد با لحنی که معلوم نبود مهربان است یا تحقیرآمیز گفت: -اینجا کسی نمیماند دیگر.
-کی اینجا زندگی میکرد؟
-خانم مارگارد. پیرزن. تنها بود. پسرش را در جنگ از دست داده بود، شوهرش را هم قبل از او. هیچکس را نداشت. زن آهی کشید. -آن شبها در را باز گذاشته بود. میگفت بچهها ممکن است جایی لازم داشته باشند.
-بچهها.
-همانهایی که فرار میکردند. میدانی. جوانها. زن نگاهش را از او برنگرداند. - کلاهمشکیها صبح که آمدند، ما را از خانه بیرون نریختند. فقط گفتند هر کس از پنجره نگاه کند، تیر میخورد. من پشت پرده ایستاده بودم. دیدم که او را بیرون کشیدند. نه، نمیخواهم بگویم. بگذار نگویم.
- بگویید. لطفاً.
زن مکث کرد. بعد گفت: -او را از پلهها پایین کشیدند. زنده نبود. آنطور که دیدم، همان توی خانه... همان اول... دستش را جلوی دهانش گرفت. -بعد او را روی پیادهرو انداختند و چند ساعت همانجا ماند. تا شب. کسی جرئت نکرد برود جلو. بعد یک ماشین آمد و او را برد.
ادموند فکر کرد: من آنجا بودم. من دیدم که این اتفاق میافتد و فرار کردم. تنها کاری که کردم فرار بود.
ولی آن لحظه، مثل بقیهٔ چیزها، همان شکلی که در ذهنش بود نبود. آنچه واقعاً اتفاق افتاده بود این بود: او از دریچهٔ پشتی خانه، که به کوچهٔ پشتی باز میشد، رفته بود بیرون. او و پیرزن هیچوقت حرف نزده
بودند. فقط یک لحظه، در تاریکی راهرو، پیرزن دستش را به بازوی او زده بود و گفته بود: -برو. از پشت. و او رفته بود.
او نجات یافته بود چون پیرزن نجاتش داده بود.
حالا این را به یاد آورد. نه بهعنوان خاطرهای مبهم، بلکه با وضوحی که تا مغز استخوانش نفوذ کرد. صدایش را به یاد آورد. بوی صابون و نفتالین. آن کلمهٔ کوتاه: برو.
دستش را روی دهانش گرفت و بیصدا ایستاد. زن بالای سرش، از پنجره، گفت: -پسرم؟ حالت خوب است؟
ولی ادموند دیگر نمیشنید.
آن عصر به گورستان رفت.
نمیدانست چرا. شاید چون هیچ جای دیگری نبود. گورستان قدیمی شهر، پشت کلیسای مرمت نشده، با درختهای سروی که باد در آنها صدا میکرد. هنوز خاک چندین قبر تازه بود. دایره دایره، با چند گل پژمرده یا شمعهای نیمهسوخته، از آنهایی که آدمها دزدکی میگذاشتند.
خانم پیترسون را همانجا دید، کنار قبر شوهرش. یک زن لاغر و قدکوتاه در لباس سیاه، با کلاهی که لبهاش چشمهایش را پنهان میکرد.
ادموند ایستاد. نمیخواست جلو برود. ولی زن همان لحظه سرش را بالا آورد و ادموند را دید.
-ادموند.
-خانم پیترسون. من... متأسفم. هیچ نتوانستم...
آقای پیترسون. زن صدایش را کمی صاف کرد. -پسرم را میگویی؟ نه، او نبود. پسرم را برنگرداندند. هنوز نمیدانم کجاست. این قبر شوهرم است.
ادموند نگاه کرد. روی سنگ ساده یک اسم بود و دو تاریخ. قدیمی. شوهرش سالها پیش مرده بود.
-پسرم... هنوز پیدایش نکردهام.» زن به ادموند خیره شد. -تو او را دیدی؟ آن شب؟ تو که با آنها بودی؟
ادموند فکر کرد دروغ بگوید. ولی نتوانست. -نه. من او را ندیدم.
-با این حال بودی.
نه سؤال بود، نه اتهام. فقط یک واقعیت که زن به زبان آورده بود.- بله.
خانم پیترسون به چشمهایش نگاه کرد. -من نمیدانم چرا تو زندهای و او نیست. ولی نمیخواهم از تو متنفر باشم. پسرم نمیخواست من از کسی متنفر باشم.» لحظهای مکث کرد. -ولی اگر دیدی، اگر چیزی شنیدی...
-به شما میگویم. قول میدهم.
-قول نده. زن خسته گفت. -قولها این روزها دروغاند.
و رفت. آهسته، با کلاهی که لبهاش حالا تمام صورتش را میپوشاند.
ادموند تنها ماند، میان قبرها. باد از میان سروها میگذشت، با همان صدای خفه و پر از آه. و فکر کرد: تقصیر کیست؟ نه تقصیر پادشاه. نه تقصیر کلاهمشکیها. اینها بدیهیاند. بلکه آن چیزی که از آن بدتر است: تقصیر کسی که میتوانست کاری بکند و نکرد. تقصیر کسی که زنده ماند چون دیگران مردند.
دو روز بعد، هلمر را در کافه دید.
ادموند قبلاً دو بار از جلوی کافه رد شده بود بدون اینکه وارد شود. ولی آن روز، به دلیلی که هنوز نمیفهمید، پاهایش او را به همانجا برد. شاید چون به نظرش رسید که اگر دیگر هرگز به آن کافه نرود، یعنی ترس برنده شده است. شاید چون دیگر نمیخواست پنهان شود.
وقتی وارد شد، زن مسن پشت پیشخوان به او لبخند زد. -قهوهٔ همیشگی؟
-بله.
کنار پنجره نشست، همان جای قدیمی. و آنوقت هلمر را دید. دو میز آنطرفتر، پشت یک روزنامه، با فنجانی بخارکرده روبهرویش و کلاه سیاه کنارش روی میز.
ادموند فوراً چشم برداشت. قلبش به تپش افتاد. فکر کرد: او مرا دنبال کرده. فکر کرد: او اینجا بوده. فکر کرد: او این را از اول میدانست.
ولی بعد فکر کرد: اگر میدانست، چرا اینقدر صبر کرد؟
قهوه آمد. ادموند فنجان را با دو دست گرفت. نوشید، سوخت. دوباره نوشید.
هلمر روزنامه را پایین آورد و به او نگاه کرد. لبخند زد.
ادموند نتوانست نگاه برگرداند. هلمر بلند شد، فنجانش را برداشت و به طرف او آمد، با همان آرامش بیشتاب.
-
آقای ادموند. اجازه هست؟
-بفرمایید. صدایش را عجیب آرام شنید.
هلمر نشست. دستهایش را روی میز گذاشت. -من معمولاً اینجا قهوه میخورم. نمیدانستم شما هم اینجایید. اتفاقی است. زیرا این شهر کوچکی است.
-بله.
-دلیلی هم ندارد نگران باشید. جریمه را که پرداخت کردهاید.
-بله.
هلمر قهوهاش را مزه کرد. بعد گفت: -من آدم عجیبیام، آقای ادموند. شغلم این است که به آدمها نگاه کنم. و میدانید چه چیزی یاد گرفتهام؟ آدمها همیشه دروغ نمیگویند. بیشتر وقتها فقط میترسند. و ترس شکلهای مختلفی دارد.
ادموند چیزی نگفت.
-بعضیها وقتی میترسند، حرف میزنند. بعضیها ساکت میشوند. بعضیها عرق میکنند. بعضیها کتشان را درنمیآورند. هلمر با نگاهی صاف به او خیره شد. -ولی ترس بهتنهایی دلیل نیست. نه برای من. آدمهای بیگناه هم میترسند. گاهی بیشتر از آنهایی که گناه کردهاند.
-شاید.
- شما از چه میترسید؟
سؤال آنقدر ساده و مستقیم بود که ادموند یک لحظه هیچ جوابی نداشت. بعد بدون اینکه فکر کند گفت: -از همهچیز.
هلمر لحظهای ساکت ماند. بعد آهسته سر تکان داد. -بله. فکر میکردم همین باشد.
باز مکث. بعد: -من پسری دارم، همسن شما. شاید یکی دو سال کوچکتر. او هم از همهچیز میترسد. و من هیچوقت نتوانستهام به او بگویم که چرا نباید از چیزی ترسید.
ادموند نگاهش کرد. نمیدانست چه بگوید.
هلمر گفت: -میدانید، بعضیوقتها فکر میکنم بهترین کار این است که آدم هیچ نداند. هیچ چیز. که از هیچ چیزی خبر نداشته باشد. که پروندهها بسته بمانند. و بعد با لحن آرامتری گفت: -ولی آدم نمیتواند همیشه نداند. گاهی چیزی را میداند، حتی اگر نخواهد.
ادموند به این جمله خیره ماند. نمیدانست معنایش چیست. یعنی هلمر میداند و دارد میگوید که ساکت میماند؟ یا هلمر هیچ نمیداند و دارد با او بازی میکند؟ یا هیچکدام؟
هلمر بلند شد. کلاهش را برداشت. - من دیگر باید بروم. قهوه تان را بخورید. کمکم سرد میشود.
دم در برگشت. -آقای ادموند.
-بله؟
«اگر روزی لازم شد با کسی حرف بزنید، من هنوز اینجا هستم. هر ظهر. و لبخند زد. -فقط برای قهوه. و سپس
رفت.
ادموند تا مدتی بیحرکت ماند. فنجان در دستش سرد شد. زن مسن پشت پیشخوان چیزی گفت و او نشنید. و فقط یک فکر در سرش بود، یک فکر که دور خودش میچرخید و بزرگتر میشد: او میداند. و هیچ کاری نمیکند. و این از هر چیزی بدتر است.
اگر هلمر او را میگرفت، حداقل همهچیز تمام میشد. حداقل میتوانست مثل بقیه به مجازات برسد. ولی هلمر او را آزاد گذاشته بود. نه از روی ترحم. بلکه از روی چیزی که ادموند نمیتوانست اسمش را بگذارد ترحم. شاید همان کنجکاوی. شاید نوعی خستگی.
و ادموند حس کرد که این آزادی سنگینتر از هر زنجیری است.
پنجشنبه رسید. ادموند ساعت چهار صبح بیدار بود. روی تخت نشسته بود و به دیوار روبهرو نگاه میکرد، همان دیوار که از بچگی آنجا بود، با لکههای رطوبت که اگر مدت کافی نگاهشان میکردی شکل صورت میشدند. آپارتمان ساکت بود. یک ساعت دیواری قدیمی در آشپزخانه ثانیهها را میشمرد و صدایش در سکوت مثل قطرهای بود که در سطل خالی بچکد.
ساعت پنج لباس پوشید. کت پشمیاش را روی پیراهن. بوتهای چرمی را. جلوی در اتاق ایستاد. هیچکس نبود که بیدارش کند یا مانعش شود، هیچکس که بپرسد کجا میروی. این آزادی که همیشه دوستش داشت، آن لحظه شبیه نوعی تهی بود.
فکر کرد: میتوانم بروم. همین الان. ایستگاه، شش صبح. آیلیا آنجا خواهد بود. میتوانم از این شهر بروم. میتوانم زندگی دیگری بسازم.
و بعد فکر کرد: با چه حقی؟
آیلیا با او بدرود میگفت و او باید حرف میزد. میبایست توضیح بدهد که چرا نمیآید. ولی این توضیح را نداشت. فقط حس میکرد اگر برود، چیزی در او میمیرد. نه آن چیزی که لازم بود بمیرد، بلکه
چیزی که باید زنده میماند: حافظه. اینکه میدانست چه شد. اینکه میدانست چه کسی چه کرد. اینکه پیرزن گفته بود برو.
اگر میرفت، آن شب پشت سرش میماند، ولی هر شب دوباره میآمد. در هر شهر، هر زبان، هر خیابان. و او باید تمام عمر آن را با خودش میکشید، بیآنکه حق داشته باشد حرفی بزند.
ساعت شش گذشت. او هنوز آنجا بود. پشت پنجره.
قطار، دوردست، سوت کشید.
بعدازظهر همان روز رفت مدرسه.
در حیاط باز بود. همانطور که همیشه. از حیاط خالی گذشت. روی دیوار ساختمان همان تابلوی قدیمی بود: به مدرسهٔ ماندیواج خوش آمدید. زیرش یک پرچم نو آویزان کرده بودند، پرچم آرشوسکا، نو و سفت و بیچین.
معلم ادبیات در دفتر نشسته بود، تنها. مدیر نبود.
-ادموند. معلم با دیدنش لبخند زد، ولی لبخندش فوراً محو شد. - چه شده؟ رنگت...
-هیچی، استاد.
-بنشین.
ادموند نشست. معلم برایش قهوه ریخت و فنجان را جلویش گذاشت. بعد صندلیاش را کشید و کنار او نشست، کاری که هیچوقت نکرده بود.
-بگو.
ادموند مدتی سکوت کرد. بعد آهسته گفت: «استاد، شما هیچوقت فکر نکردهاید که چرا بعضیها زنده میمانند و بعضیها نه؟
معلم لحظهای ساکت ماند. -هر روز . - و جوابی پیدا کردهاید؟
-نه. معلم قهوهاش را نوشید. -ولی یاد گرفتهام که اگر دنبال جواب بگردی، آن را در جای اشتباه پیدا میکنی. زنده ماندن دلیل نمیخواهد. فقط اتفاق میافتد.
-این کافی نیست.
-نه. کافی نیست.
ادموند نگاهش کرد. - من نمیتوانم با این زندگی کنم.
لحظهای هیچکدام چیزی نگفتند. بعد معلم گفت، با صدایی که ناگهان خسته شد: -ادموند، مردم زیادی در این شهر نمیتوانند با این زندگی کنند. و با این حال زندگی میکنند. میدانی چرا؟ چون چارهای نیست. چون فردا آفتاب میزند، چون نان باید خرید، چون همسایهای هست که باید جوابش را داد. این نه شجاعت است، نه ضعف. فقط ادامه دادن است.
-ادامه دادن برای چه؟
-برای اینکه کسی باید باشد که یادش بماند.
ادموند فکر کرد: همین را میخواستم بشنوم و همین را نمیتوانم باور کنم.
معلم دستش را روی شانهٔ او گذاشت. -تو هنوز جوانی. هنوز میتوانی بنویسی. بنویس، ادموند. هر چه دیدی. بنویس که فراموش نشود.
ادموند لبخند زد. - اگر بنویسم، میگیرندم.
-پس برای خودت بنویس. برای بعد.
-بعد؟
-بعد، یک روز. که ما نباشیم. ولی کسی باشد که بخواند.
ادموند فنجان را گذاشت و بلند شد. -متشکرم، استاد.
-کجا میروی؟
-خانه.
معلم او را تا دم در بدرقه کرد. روی آستانه با لحن غریبی گفت: -ادموند. اگر بخواهی با کسی حرف بزنی، من اینجا هستم. همیشه.
ادموند فقط سر تکان داد.
این جمله را همان روز شنیده بود، از دو نفر مختلف: هلمر و معلم. و فکر کرد: چقدر عجیب است که هر دو یک چیز گفتند. و چقدر عجیبتر که هیچکدام نمیتوانستند کمکش کنند.
شب، وقتی هوا تاریک شد، ادموند از زیر تخت جعبه را درآورد. کتابها را یکییکی بیرون ریخت. شیره را برداشت و به آن نگاه کرد. بعد دوباره گذاشتش سر جایش. دلش نمیخواست دوباره به آن دست بزند .
اجاره را برداشت و پایین رفت. خانم برنر در را باز کرد، با همان موهای بنفشمایل و همان اخم همیشگی. ادموند پاکت را به دستش داد.
-این برای ماههای بعد هم هست. دو ماه جلو.
زن نگاهی به پاکت انداخت، بعد به او گفت: - چه شده؟
-هیچی. فقط میخواستم حسابها تسویه باشد.
خانم برنر چند ثانیه نگاهش کرد. چیزی در چشمهایش عوض شد، چیزی که ادموند هرگز در آنها ندیده بود. -آقای ادموند، شما... چیزی هست که بخواهید بگویید؟
-نه. شببخیر، خانم برنر.
-شب بخیر. زن این را گفت ، و ادموند صدای در را پشت سرش شنید که خیلی آهستهتر از همیشه بسته شد.
برگشت بالا. رادیو را روشن کرد. صدای پیانو آمد، همان که دوست داشت. فردریک هیل. نمیدانست کدام قطعه است. فقط میدانست ملایم است و غمگین و در همان لحظه هیچ چیز دیگری در جهان به آن شباهت ندارد.
نشست روی صندلی وسط اتاق. به سقف نگاه کرد. چشمهایش را بست.
فکر نکرد. این مهم بود که فکر نکرد. تمام روزها، تمام هفتهها فکر کرده بود. حالا فقط میدانست. مثل کسی که بعد از یک سفر خسته سرانجام میداند کجا میرود.
به آیلیا فکر کرد که در قطار بود و حالا از مرز میگذشت. به خانهٔ پیرزن با آن در تختهکوبشده. به هلمر که فردا ظهر در کافه مینشست و قهوه میخورد و پروندهای را که هیچوقت باز نشد، بایگانی میکرد. به خانم پیترسون. به پیرزنی که گفت برو.
از جا بلند شد.
باران شروع شده بود. آهسته، روی شیشه. همان صدایی که از همهچیز بیشتر دوست داشت.
آنچه بعد اتفاق افتاد، در سکوت اتفاق افتاد. بیصدا و بیشاهد، در آن اتاق کوچک، با رادیویی که هنوز پیانو میزد و بارانی که هنوز میبارید. ادموند، پسر هجدهسالهای که فکر میکرد شجاع است و بعد فهمید نیست، و بعد فهمید که شاید همین فهمیدن شجاعت بود، یا نه، شاید هم ضعف، به پایان رسید.
نه با فریاد. نه با خشم. بلکه با نوعی آرامش وحشتناک، آرامش کسی که دیگر چیزی ندارد که از آن بترسد.
صبح، خانم برنر که دو بار در زده بود و جوابی نشنیده بود، با کلید یدکی از پلکان بالا رفت.
و در آخر به صحنه وحشتناکی روبرو شد .
سروان هلمر آن ظهر طبق عادت به کافه رفت. قهوه سفارش داد. روزنامه را باز کرد. صندلی کنار پنجره خالی بود.
مدتی به آن صندلی نگاه کرد. بعد روزنامه را تا کرد و از جیب داخل کتش یک برگهٔ کوچک درآورد. جریمهٔ پارک. پیکان قهوهای. پل شرقی. امضای کجومعوجی که شبیه امضای یک کودک بود.
آن را در دست چرخاند. بعد پارهاش کرد، به قطعههای کوچک، و داخل زیرسیگاری ریخت.
کسی هیچوقت نفهمید هلمر چه میدانست.
و هیچکس هم دیگر نپرسید.
بیرون، باران میبارید. ساعت میدان هنوز روی چهار و ده دقیقه بود.
بوت های چرمش را پوشید و از پله های آپارتمان پایین آمد در این میان از کنار چند تا از همسایگانش رد شد ولی نه سلامی داد و نه علیکی .
اینکه به کجا میرفت خودش نیز نمیدانست ، به هرحال به یک جایی میرفت و منتظر میماند که زمین و آسمان چیزی را برای او رقم بزند .
او یک پسر جوانی بود که به تازگی به سن هجده سالگی رسیده بود ، اگر در گذشته هنگامی که او کودکی بیش نبود از او میپرسیدن که آیا دوست دارد زودتر سنش بالا برورد یا نه ؟ بی شک میگفت که آرزو این را دارد که زودتر بزرگ شود که مثل دیگران کار های دلخواهش را بکند ، اما اکنون از پس انجام ساده ترین کار ها نیز بر نمیامد .
صبح بعد آنکه بیدار میشد بدون هیچ هدفی تنها و تنها به خیابان قدم میگذاشت ، توجهی نیز به دیگران نداشت .
هنگامی که به نزدیکی میدان اصلی شهر رسیده بود به تعداد خیلی زیادی از تجمع کنندگان رسید کسانی که برای حمایت از حکومت فریاد میکشیدند پرچم کشورشان را تکان میدادند و با تمام توان فریاد میزدند درود بر آرشوسکا ، تمامی آنها پیرمرد و پیرزن هایی بودن که بوی گندشون از صد ها متر آنورتر میامد کسانی که کافی بود باهاشون دست بدی که صد ها نوع بیماری مقاربتی بگیری .
به همین دلیل از آن ها دوری میکرد .
به این فکر میکرد که چقدر کشورش ، آرشوسکا ، یک زمان با شکوه بوده ولی اکنون ...
هنگامی که به مسیرش ادامه میداد به یک خیابان رسید که در آن خیابان خاطرات زیادی داشت . با خود گفت : چه بهتر به مدرسه قدیمی ام یک سری میزنم .
مدرسه اش در انتهای خیابان بود به دور از شلوغی خیابان اصلی و میدان مرکزی .
در ورودی مدرسه مثل همیشه باز بود حیاط خلوت بود از حیاط گذشت و به در ورودی ساختمان رسید و بالای آن به بزرگی نوشته بود : به مدرسه ی ماندیواج خوش آمدین .
نام عجیبی بود ، درواقع نام خوانوادگی مدیر پیشین مدرسه بود .
وارد مدرسه شد ، تنها دو شخص در تمام مدرسه بود ، مدیر مدرسه و معلم ادبیات آرشوسکایی
وارد دفتر شد ، دو معلم به پسر جوان لبخند زدن
معلم ادبیات گفت : چطوری ادموند
-مگه میشه تو این روز ها کسی حالش خوب باشه ؟ حتی اگر دلیلی برای خوشحالی داشته باشم ، خوشحال بودن رو چیز درستی نمیبینم . مگه نه استاد ؟
معلم ادبیات از سر جایش بلند شد ، لیوانش رو پر از قهوه کرد و پس از خوردن بخشی از آن رو به ادموند گفت : چی بگم خوب باشه ... سپس مکثی کرد و ادامه داد : روزی میرسه که ما دلیلی برای ناراحتی نداشته باشیم . ملت هنوز دارن پرچم تکون میدن ؟
- وقتی که من اومدم دیدمشون ، دور میدان مرکزی جمع شده بودن .
ادموند کمی مکث کرد ، سپس نگاهش به عکس پادشاه آرشوسکا در کنار میز مدیر مدرسه افتاد .
سپس ادامه داد : -چرا عکس این کثافت رو نمیندازین دور ؟
مدیر مدرسه نگاهش را از دفتر و کاغذ های روی میز برداشت و بالاخره شروع به صحبت کرد و با لحنی تحقیر آمیز گفت : اگه به هر دلیلی از اداره کل بیان و عکس پادشاه تو دفتر نباشه ، به یه روز نرسیده در مدرسه رو تخته کردن ، فکر کردی ما خودمون از عکس این خوشمون میاد ؟
ادموند با خنده گفت : خب عکس رو بردارین هر وقت از اداره اومدن ، سریع بزارین سر جاش .
هر سه لبخندی زدن .
ادموند نگاهی دیگر به اطراف اتاق انداخت و عکس آقای پیترسون رو دید که قاب عکس در کنار چند شمع کوچک آویزون شده بودی ، درواقع این واقعیت ادموند را بسیار ناراحت میکرد که او مدت وقت داشت به آقای پیترسون یکی از معلمانش سر بزند و جویای احوالش شود ولی هر بار بهانه ای میاورد که به پیش او نرود ، آنقدری امروز فردا کرد که نتیجه اش این شد که او دیگر هیچوقت نمیتواند آقای پیترسون را ببیند ، آقای پیترسون مرد دوستداشتنی ای بود و یک دوست خوب .
مدت کوتاهی بین هر سه ی آنها سکوتی به وجود آمد ، سپس ادموند این سکوت را شکست و گفت : آقای پیترسون ... اون هم بین پارتیزان ها بود ؟
معلم ادبیات : همه ی ما او شب بیرون بودیم ، روز های بعدش هم بیرون اومدیم ولی خبر کشتاری که شده بود پخش شد بعد اون ساعت سه ظهر با ماشین به سمت میدان مرکزی رفتیم و خب همونجور که انتظار داشتم کلاه مشکی ها همه جا بودن با مسلسل های توی دستشون ، دیگه جرعت نکردم کار خاصی بکنم یه مدت تو خونه موندم .
ادموند : کلاه مشکی ها شب اول شکست خوردن ، خودم دیدم عقب نشینی کردن ولی شب دوم با نیروی کمکی اومدن و ...
معلم ادبیات : شب دوم تمام روز صدای گلوله میومد از همونجا فهمیدم چه بلایی سر پارتیزان ها داره میاد .
مدیر مدرسه : حتی به خانواده هاشون اجازه اینو نمیدادن که اجساد بچه هاشون رو بگیرن ، کسایی هم که بهشون اجازه داده شد ازشون پول زیادی گرفتن ...
معلم ادبیات : بیچاره خانوم پیترسون . موقع مراسم خاکسپاری باید میدیدی چه حالی داره و حرف هایی که به پسرش زد ... آهی کشید و ادامه داد ، حتی نمیخوام بهش فکر کنم
ادموند : اصلا نمیفهمم ، اصلا میتونم امیدی داشته باشم یا نه، اصلا امید داشتن تو این روز ها منطقیه ؟
معلم ادبیات : واقعا نمیدونم ادموند ، منم حال تو رو دارم . باید فقط صبر کنیم و ببینیم چی میشه .
ادموند : به هرحال هرچی بشه بدتر از این نمیشه ، من دیگه باید برم . فعلا خداحافط
سپس با دو معلم دست داد و از مدرسه خارج شد . وارد خیابان اصلی شهر شد ، به سوی مقصدی که نمیدانست کجاست .
جمعیت زیادی در خیابان بودن ، به نظر از روز های دیگر شلوغ تر بود .
بالاخره وارد مقصدی برای خودش یافت . به کافه ای رفت که همیشه در آن قهوه میخورد . یک زن مسن به همراه دخترانش در آن کافه کار میکردن . قهوه ای سفارش داد و شروع نوشیدن کرد .
ناگهان چشمانش به بیرون کافه دوخته شد .
کلاه مشکی هایی که در خیابان ها رژه میرفتن تعدادشون بیشتر از هزار تا بود . رژه ی آنها تنها برای مردم و نه دشمن خارجی ، برای پارتیزان هایی که میان مردم بودن .
از کافه بیرون آمد و نگاهی کامل به کلاه مشکی ها انداخت ، کلاه مشکی ها در خیابان رژه میرفتن و مردم را نگاه میکردن ، مردم نیز لبه ی خیابان جمع شده بودند و با نفرت به کلاه مشکی ها نگاه میکردن
ادموند میدانست که رژه ی کلاه مشکی های برای ترساندن مردم و پارتیزان ها است .
آرزو میکرد که بمبی در دست میداشت و خود را در میان کلاه مشکی ها منفجر میکرد .
ولی حیف که بمبی در دست نداشت .
چند روزی گذشت ادموند در اتاقش نشسته بود .
پدر و مادرش در خانه نبودن پس فرصتی پیدا کرده بود که کمی خلوت کند .
از زیر تختش جعبه ای درآورد و درش را باز کرد ، در جعبه چند تا کتاب مختلف بود و لای یکی از کتاب ها شیره ی محبوبش قایم شده بود .
شیره را برداشت ، تکه ای از آن را زیر زبونش گذاشت ، اونقدری تلخ نبود که حالش را بد کند .
بر روی صندلی نشست . رادیو روشن بود و آهنگ قدیمی را میخواند .
چشمانش را بست و تنها به آب شدن شیره زیر زبونش توجه کرد .
برای جوانان سوخته ی این سرزمین سرگرمیه دیگری جز سیگار کشیدن و چرت و پرت گفتن وجود ندارد .
موسیقی ای که از رادیو پخش میشد به شدت جذاب بود ، نام نوازنده فردریچ هیل بود یکی از نوازندگان پیانو که که ادموند آثارش را بسیار دوست داشت ،
ادموند درحال خلوت کردن با خودش بود که زنگ خانه به صدا درآمد
دعا دعا کنان که پدرش پشت در نباشد به طرف در رفت .
از چشمی در به بیرون نگاه کرد . و نه کسی از اعضای خانواده اش نبود .
زنی پشت در بود که ادموند او را میشناخت .
آیلیا .
یکی از همکلاسی هایش بود .
در را برایش باز کرد .
آیلیا : سلام ادموند .
ادموند : انتظار داشتم که هر لحظه پادشاه آرشوسکا با گل و شیرینی پشت در باشه ولی انتظار اینو نداشتم که تو بیای پیشم .
آیلیا : اگر هنوز سر اون قضیه باهام مشکل داری ...
ادموند پرید وسط حرفش و گفت : نه ، اصلا گذشته ها گذشته . بیا تو
سپس در را کامل باز کرد که آیلیا وارد شود .
آیلیا به طرف کاناپه ی کنار شومینه رفت و نشست .
ادموند هم در کنار او بر روی کاناپه ی دیگری نشست .
آیلیا : همونطور که میدونی من مدتی آرشوسکا نبودم ، دقیقا ...
ادموند : دقیقا زمانی که کلاه مشکی ها داشتن پارتیزان هارو میکشتن ؟
اره تو دقیقا این زمان آرشوسکا نبودی .
آیلیا : داری مسخرم میکنی ؟ خودت میدونی من هیچوقت از مرگ هیچکس خوشحال نشدم دلیلی هم نداره .
ولی میخوام بدونم دقیقا چه اتفاقی افتاده ؟ زمانی که خارج کشور بودم هیچ خبری بهم نرسید .
ادموند : واقعا نمیدونی چی شده ؟
آیلیا : نه
ادموند : خیلی خب .
این را که گفت بلند شد و به سمت در رفت ، از چشمی در نگاه کرد که کسی فال گوش نباشه.
سپس برگشت و سر جایش نشست .
ادموند : همونطور که میدونی پارتیزان های نیروی های مردمی ای هستن که وفادار به پادشاه قبلی هستن
اکثرت مردم طرفدار اون هان.
کلاه مشکی ها هم وفادار به پادشاه فعلی ، یک ماه پیش پارتیزان ها در کنار مردم شورش کردن .
آیلیا : خب تا اینجاش رو میدونم بعدش چی ؟
ادموند : کلاه مشکی ها همشون رو کشتن ...
زن ، مرد ، کودک و پیر
به هیچکس رحم نکردن ،
فعلا تونستن شورش هارو بخوابونن .
آیلیا : خودت چی ؟
ادموند : چی متوجه نشدم ؟.
آیلیا : خودت هم در کنار پارتیزان ها بودی ؟
ادموند : همه در کنار پارتیزان ها بودن ، اکثرشون هم کشته شدن . و بله منم بودم
آیلیا : تو چطور زنده موندی ؟
ادموند : روز های اول کلاه مشکی ها فکر نمیکردن پارتیزان ها بتونن کاری بکنن ، ولی دست کمشون گرفته بودن .
آخرین روز با تمام قدرت مقاومت کردن توی خیابون مرکزی بودم که تیراندازی شروع شد .
تعداد کمی از پارتیزان ها تفنگ داشتن ، بقیه دست خالی بودن .
خودم اسلحه نداشتم ، شاید همین نجاتم داد ، بعدش کلاه مشکی ها دو طرف خیابون رو گرفتن .
از سمت دیگه فرار کردیم ، تا اینکه یه پیرزن در خونش رو باز کرد و داد زد که بیایم تو
من و چند نفر دیگه وارد شدیم ، درست وقتی که فکر میکردیم در امان هستیم ، کلاه مشکی ها در رو منفجر کردن ، بعدش همه رو به رگبار بستن ، تیر به شخص جلویی خورد و افتاد رو من ، من هم خودم رو به مردن زدم ، بعدش کلاه مشکی های پیرزنه رو هم کشتن .
آیلیا : واقعا وحشتناکه ، حتی به یه پیرزن هم رحم نکردن ؟ چطور نفهمیدن تو زنده ای ؟
ادموند : خون نفر جلویی روی من ریخته بود ، خودش هم افتاد روم ، اینطوری بود که کلاه مشکی ها فکر کردن منم تیر خوردم .
بعد اون کلاه مشکی ها رفتن و منم وقتی اوضاع آروم شد فرار کردم .
اون ها به دستور پادشاه کشته شدن .
آیلیا دیگر هیچ چیز نمیتونست بگوید ، پنج دقیقه تمام به آتش شومینه خیره شده بود و سپس گفت : مرسی ادموند ، من دیگه میرم .
ادموند بلند شد و برایش در را باز کرد .
نمیدانست گفتن آن حرف ها به آیلیا کار درستی بود یا نه ، اگر آیلیا او را لو میداد چه .
نمیدانست چه فکری باید بکنم .
ولی میدانست که دیگر حوصله ی ماندن در آن خانه را ندارد ، پس بلند شد ، لباس هایش را پوشید و به بیرون خانه رفت .
در راه به چیز های زیادی فکر کرد .
آیا اصلا مبارزه علیه پادشاهی کار درستی است ؟
آیا اصلا پادشاه آدم بدی هست ؟
از کجا میداند پادشاه قبلی میتواند کشور را آباد کند ؟
و آیا اصلا او یک شخص شجاع بود که در میان پارتیزان ها وارد یک کودتا شد و یا فقط یک جوان کله خر است ؟
نمیدانست .
بعد از مدتی پیاده روی به خودش آمد و فهمید که اصلا نمیدانست دارد به کجا میرود و به همین دلیل تصمیم گرفت که به خانه اش برگردد .
هنگامی که به خانه رسید نامه ای را در پادری خانه دید .
نفسش در سینه اش حبس شد .
نامه از طرف کلانتری محل بود که اسم او رویش نوشته بودن ، وارد خانه که شد نامه را به سرعت باز کرد ، در نامه از او خواسته شده بود که در اسرع وقت به کلانتری محل بیاد .
همین و بدون هیچ توضیح اضافه ای .
نکند که کلاه مشکی ها از حضور او میان پارتیزان ها با خبر شده بودند؟
نامه را سه بار خواند . بار اول سریع مثل کسی که میخواهد چیزی را از دستش بیندازد ، بار دوم کلمه به کلمه ، و بار سوم فقط به خط ها نگاه میکرد: به شکل – ک – به مهر دایره ای پایین کاغذ که نصفش از جوهر کم رنگ شده بود ، به امضایی که شبیه هیچ اسمی نبود . – در اسرع وقت . – همین دو کلمه بیشتر از هر چیزی آزارش میداد . در اسرع وقت یعنی چه ؟ یعنی امروز ؟ فردا صبح ؟ یا یعنی تا وقتی که هنوز فرصت داری فکر کنی و فرار کنی ؟
نامه را روی میز گذاشت و رفت سمت پنجره . باران بند آمده بود ولی هوا هنوز نمناک و سنگین بود ، مثل پتویی خیس که روی شهر انداخته باشند . از طبقه سوم میشد سقف های کج و معوج محله را دید ، دودکش هایی که امروز دود نداشتند و دورتر ، ته خیابان ، برج ساعت میدان اصلی که از ماه پیش روی چهار و ده دقیقه خوابیده بود و هیچکس جرئت نمیکرد درباره آن حرفی بزند . میگفتند ساعت را همان شب دوم با گلوله زده اند . بعضی ها میگفتند پارتیزان ها زدند که زمان بایستد ، بعضی ها میگفتند کلاه مشکی ها زدند که کسی یادش نیاید چه ساعتی بود .
به خودش گفت : آرام باش اگر میخواستند بگیرندت نامه نمیفرستادند و می آمدند ،در را میشکستند و می بردندت و نامه فرستادن کار کسانی است که هنوز دنبال بهانه اند .
ولی این فکر آرامش نکرد. چون فکر بعدی بلافاصله از راه رسید، همانطور که همیشه میرسید: شاید بخواهند خودت بروی. شاید دقیقاً همین را بخواهند. که با پای خودت بروی و جلوی همه بایستی و بگویی هستم، من هستم، چه میخواهید
دستش را بیاختیار روی ساعد چپش گذاشت، جایی که زیر آستین پیراهن یک خط کج و صورتی از آرنج تا نزدیک مچ میرفت. ترکش چوب بود یا آهن، نمیدانست. فقط یادش بود که وقتی در را منفجر کردند، چیزی مثل تیغ داغ از روی دستش کشیده شد و او آنقدر ترسیده بود که درد را اصلاً حس نکرد. بعدها، در انباری یک خانهٔ غریبه که شب را آنجا گذراند، زخم را با تهماندهٔ یک بطری شراب شست و با نوار پارچهای بست. حالا فقط جایش مانده بود، و هر بار که آستینش بالا میرفت، چشمهایش را از آن میدزدید
آن روز را در خانه ماند و کاری نکرد. غذا درست نکرد. چای ریخت و سرد شد. رادیو را روشن کرد و بلافاصله خاموشش کرد، چون صدای مجری که از -وحدت ملی- حرف میزد حالش را به هم میزد. فقط پشت پنجره ایستاد و به خیابان نگاه کرد.
در تمام آن آپارتمان کوچک سکوتی بود که تا آن روز آزارش نداده بود . سال ها در این سکوت زندگی کرده بود . ولی حالا حس میکرد این سکوت پر است ، پر از گوش ، هر قدمی روی پله های ساختمان ، هر دری که بسته میشد ، هر کلیدی که در قفل در همسایگان میچرخید ، همه ی آن ها برایش معنایی پیدا کرده بودند که تا دیروز نداشتند .
شب دیر وقت ، صدای پا از پلکان آمد و پاهای سنگین و کند . ادموند نفسش را حبس کرد . پاها به طبقه دوم رسیدند ، ایستادند و بعد با صدای کلیدی دری باز و بسته شد . همسایه ای بود که از کار برمیگشت .
ادموند روی تخت نشست و دست هایش را مثل کسی که تازه از غرق شدن نجات پیدا کرده باشن روی زانو گذاشت . فکر کرد : اگر هر شب اینطوری باشد تا آخر هفته دیوانه میشوم .
شب به سختی به خواب رفت ، ساعت ها به سقف اتاقش خیره شده بود و خدا میداند به چه چیز هایی فکر میکرد .
نزدیک صبح که پرده ها از سیاه به خاکستری میرفتند به این نتیجه رسید که باید برود. هرچه زودتر بهتر. اگر میخواهند بگیرندش، بهتر است زودتر بگیرندش. اگر نمیخواهند، بهتر است زودتر بفهمد .
صبح مه بود. نه مه واقعی، بلکه همان غبار نمناکی که از رودخانه بلند میشود و تا ظهر نمیرود. ادموند کت پشمیاش را پوشید، آستینهای پیراهن را تا مچ دکمه زد و چند ثانیه جلوی آینه ایستاد. چشمهایش گود افتاده بودند. صورتش نه شبیه جوان هجدهساله بود نه شبیه پیرمرد؛ شبیه چیزی بود بین این دو، چیزی که ماه گذشته ساخته شده بود و هنوز تمام نشده بود.
از پلکان که پایین میرفت، در طبقهٔ همکف باز شد و صاحبخانه، خانم برنر، سرش را بیرون آورد. زن شصتسالهای بود با موهای رنگشدهٔ بنفشمایل و صدایی که همیشه شبیه شکایت بود.
-آقای ادموند ! اجاره این ماه ...
-فردا می آورم ، خانم برنر .
-فردا صبح . همیشه فردا . زن نگاهش کرد ولی این بار ، چیزی در نگاهش عوض شد . – رنگتان خیلی بد شده است . مریض شده اید ؟
- نه فقط ، نخوابیدم .
- کسی این روز ها نمیتواند درست حسابی بخوابد . زن این را آهسته گفت و بعد ، جوری که انگار جمله ای را که نباید می گفت به زبان آورده باشد ، در را نیمه بست . – مواظب باشید .
ادموند نفهمید این - مواظب باشید – تهدید بود یا دلسوزی . و همین عدم اطمینان ، مثل مه ، روی همه چیز نشست .
بیرون، همهچیز بوی مرگ میداد، بدون اینکه چیزی مرده باشد. بوی گچ و نم و دود سیگار ارزان. جلوی نانوایی صفی بود که همه ساکت ایستاده بودند، با آن حالتی که مردم این روزها در صف ایستادن را از بر شده بودند: نگاه به زمین، دستها در جیب، هیچکس به هیچکس نگاه نکند. روی دیوار نانوایی پوستر جدیدی چسبانده بودند. عکس پادشاه با لبخندی که در هیچ عکس دیگری ندیده بود و زیرش با حروف درشت: «آرشوسکا یک خانواده است.» کسی با زغال روی لبخند پادشاه خط کشیده بود. چیز مشخصی نبود. فقط یک خط کج، مثل جای یک زخم. هنوز کسی پاکش نکرده بود. ادموند مجبور شد خودش را وادار کند سرش را برنگرداند.
هرچه به کلانتری نزدیکتر میشد، قدمهایش بیشتر به او خیانت میکردند. یکبار، بدون اینکه بفهمد، شروع کرد به شمردن. یک، دو، سه، چهار. تا بیست میشمرد و دوباره از اول. این عادت را از بچگی داشت و فکر میکرد دیگر ترک شده، ولی نه، فقط خوابیده بود.
کلانتری ساختمان خاکستری و بلندی بود که قبلاً بانک بوده. هنوز روی سردر، جایی که اسم بانک را کنده بودند، گچ تازهتر و روشنتری دیده میشد. دو نفر کلاهمشکی دم در ایستاده بودند. جوان بودند، شاید حتی از خود ادموند هم جوانتر، با صورتهایی که هنوز از گوشت بچگی پر بود. یکیشان با پشت دست بینیاش را پاک میکرد. مسلسل را روی سینه آویزان کرده بود، آرام و بیاهمیت، همانطور که آدمها سیگار خاموش را بین انگشتانشان نگه میدارند.
ادموند از جلوی آنها رد شد و یکی از آن ها گفت : کارت ؟
و او کارت شناسایی را داد . جوان نگاهی انداخت آن را برگرداند و آهسته خواند : - ادموند ... بعد با صدای کسالت بار کسی که هزار بار این کار را کرده گفت : - دفتر دوم ، طبقه همکف . دست راست .
همین . هیچ چیز دیگر نگفت . ادموند حس کرد ران هایش سست شده اند . تازه فهمید در تمام مدت نفسش را نگه داشته بود .
دفتر دوم اتاق درازی بود با سقف کوتاه و بوی گرد و کاغذ و چای مانده. ردیفی صندلی چوبی کنار دیوار چیده بودند و سه چهار نفر نشسته بودند: زنی با کیف بزرگ، مردی چاق که مدام ساعتش را نگاه میکرد و پسرکی که معلوم بود گم شده. پشت یک پیشخوان بلند، مرد سنوسالداری با عینک تهاستکانی چیزی در دفترش مینوشت. ادموند جلو رفت.
-سلام ، من نامه ای گرفتم ...
مرد سر بلند نکرد . – اسم ؟
ادموند .
مرد انگشتش را روی ستونی در دفتر کشید ، مثل کسی که فهرست قیمت ها را میخواند . ادموند ...
بزار ببینم ... آهان . عینکش را بالا زد . – شما صاحب پیکان قدیمی هستین ؟ آن قهوه ای ؟
ادموند یک لحظه نفهمید . کلمه ها انگار به زبان دیگری گفته می شدند . – ماشین ... بله . بله ، ماشین
پدربزرگم بود . حالا مال من است . ولی ازش زیاد استفاده نمیکنم .
-پس همینه . جریمه .
- جریمه ؟
مرد بالاخره سرش را بلند کرد و نگاهش کرد ، از آن نگاه های بی حوصله . – بله ، جریمه . پارک ممنوع ، هفتم ماه گذشته ، نزدیک پل شرقی . هشت هفته است که معوق مانده . دیر آمده اید آقا .
ادموند خندید. نمی خواست بخندد ، ولی خنده از دهنش پرید بیرون ، کوتاه و بی جا ، مثل سرفه . – جریمه . دوباره گفت . پارک ممنوع .
مرد اخم کرد . – مشکلی هست ؟
-نه نه . هیچ مشکلی نیست . فقط ... فکر کردم ... نتوانست جمله را تمام کند .
مرد چند ثانیه بیشتر از چیزی که لازم بود به او خیره شد و بعد بی عجله فرمی از زیر پیشخوان درآورد . - مبلغ جریمه با دیر کرد میشود چهل و پنج کرون . بنشینید ، اینجا را امضا کنید .
ادموند نشست ولی همانکه نشست حس کرد چیزی اشتباه است. اتاق گرم بود. بخاری زیر پنجره میسوخت و هوا سنگین و شیرین بود. عرق از زیر موهایش راه افتاد پایین. کتش را درنیاورد. نمیتوانست درآورد. آستین دست چپش را طوری روی زانو گذاشت که پنهان باشد.
زنی که کنارش نشسته بود، همان که کیف بزرگ داشت، آهسته گفت : - چهل و پنج کرون . باورتان میشود ؟ جریمه پارک . همین چند وقت پیش هیچکس دنبال این چیز ها نبود .
مرد چاق گفت : - حالا همه چیز را دنبال میکنند . بعد از آن اتفاقات ، هر کاغذی را دوبار باز کرده اند .
پسرک گم شده با صدای نازکی پرسید : - کدام اتفاقات ؟
همه ساکت شدند. و ادموند حس کرد بیشتر از هر کس دیگری ساکت شده.
همان لحظه در پشتی اتاق باز شد.
مردی وارد شد. بلندقد، لاغر، با کلاه سیاه در دست که انگار آن را به رسم احترام برداشته بود و نه از روی عادت. لباس نظامی تمیزی تنش بود، ولی نه از آن رسمیها؛ بیشتر شبیه چیزی بود که آدمهای مهم میپوشند وقتی نمیخواهند مهم به نظر برسند. حدود چهلوپنجساله میزد. موهایش خاکستری بود و چشمهایش آن آبیِ کمرنگ و آرامی را داشت که ادموند هیچوقت تحملش نکرده بود: رنگ آب در بشقاب
مرد عینکی از جا برخاست . – جناب سروان .
سروان دستی تکان داد . - بنشین ، گروهبان. و بعد به اتاق نگاه کرد. به همه. با همان آرامش.
نگاهش که به ادموند رسید، دو ثانیه مکث کرد. نه بیشتر. فقط دو ثانیه. بعد رفت سمت پیشخوان و چیزی در گوش گروهبان گفت. گروهبان سرش را تکان داد و جواب داد، و سروان بدون هیچ حرف دیگری برگشت.
ادموند تمام تنش را سفت کرده بود. نمیدانست چرا. هیچ اتفاقی نیفتاده بود .
گروهبان صدایش زد : - آقای ادموند ، بیایید امضا کنید .
بلند شد. زانوهایش کمی لرزید. دست راستش را برای خودکار دراز کرد و همان لحظه سروان، بسیار ملایم، مثل کسی که فقط دارد با خودش حرف میزند، گفت: - پیکان قهوهای. خیلی وقت است ندیدهام. هنوز راه میافتد؟
ادموند نفهمید جواب به او بود یا نه. - ببخشید؟
-ماشین. هنوز راه میافتد؟-
- بله. بله، البته. فقط... گاهی دیر روشن میشود.
- مال پدربزرگتان بود؟
- بله.
-خدا بیامرزدش.- سروان این را چنان آرام گفت که انگار واقعاً ناراحت شده بود. بعد دو قدم جلوتر آمد و به پیشخوان تکیه داد. - اسم من هلمر است. سروان هلمر. شما نباید نگران باشید. جریمه جریمه است. ولی گاهی آدمها با شنیدن اسم کلانتری رنگشان میپرد. شما هم همینطور.
-من... نه. فقط نخوابیدهام.
-آه. هلمر سر تکان داد. کسی این روزها نمیخوابد.
گروهبان کاغذ را جلو آورد. ادموند امضا کرد. امضایش مثل چیزی شد که کودکی کشیده باشد. هلمر نگاه کرد، بدون اینکه ظاهراً نگاه کند
کتتان را درنمیآورید؟ اینجا خیلی گرم است.
-نه، متشکرم. من... سرماییام.
هلمر لبخند زد. لبخندش خوشخیم بود و همین بدترش میکرد. - سرمایی. بله، شاید. و بعد، با همان لحن تصادفی: - دانشجو هستید؟
-هجده سالم است. تازه از مدرسه آمدهام بیرون.
-آهان. کدام مدرسه؟
- ماندیواج.
- ماندیواج. هلمر آهسته تکرار کرد. – آن مدرسه را میشناسم بله . به خوبی میشناسم . مدرسهٔ کوچکی است. دو سه معلم بیشتر ندارد، درست است؟ یکیشان هم... چه بود اسمش؟ پیترسون؟ مکثی کرد. -شنیدهام آقای پیترسون همین یک ماه پیش از دنیا رفتند.
ادموند گفت: - بله. صدایش مثل صدای کسی بود که از ته چاه حرف میزند. - میگویند بیچاره. مرد خوبی بود.
-بله.
-شما شاگردش بودید؟
-بله.
- چه بلایی سرش آمد؟ من فقط شنیدهام... بیماری؟»
اینجا بود. اینجا ادموند فهمید هلمر دارد دنبال چیزی میگردد. نه اینکه مطمئن باشد. اما فکرش را کرده بود که چطور از او بپرسد و منتظر بود ببیند چطور جواب میدهد. و همینجا بود که ادموند همهچیز را اشتباه کرد. به جای اینکه فقط بگوید - بله، بیماری-، گفت: «فکر کنم... من نمیدانم. من خیلی خبر ندارم. چندوقتی خانه بودم. مریض بودم. سرما خورده بودم.
سرما خورده بودم. سرماییام. نخوابیدهام. سه بهانه در پنج دقیقه.
هلمر چیزی نگفت. فقط گفت: - بله. شما همه سرما خورده بودید آن هفته.
ادموند احساس کرد کف دستش خیس است. خودکار را روی پیشخوان گذاشت و مبلغ را پرداخت. انگشتانش دو بار سکهها را رها کردند و گروهبان با شکیبایی و بیاعتنا آنها را جمع کرد.
وقتی برگشت که برود، صدای هلمر دوباره آمد: - آقای ادموند.
ایستاد. برنگشت.
-آستینتان.
لحظهای بود که ادموند فکر کرد قلبش ایستاده. ولی هلمر ادامه داد: - دکمهاش باز است.
ادموند نگاه کرد. دکمهٔ آستین چپش، دقیقاً همان دکمهای که روی زخم بود، در ازدحام امضا و پرداخت باز شده بود. پارچه یک انگشت کنار رفته بود و لبهٔ صورتی زخم پیدا بود، فقط یک خط باریک، مثل رد یک ناخن روی شیشه.
آهسته دکمه را بست. دستش میلرزید. - متشکرم.
-خواهش میکنم. هلمر هنوز همانجا ایستاده بود، دستهایش در جیب، چشمهایش روی ادموند. - زخم قدیمی است؟
-افتادم. از پلهها. ادموند خودش شنید که جمله چطور از دهانش بیرون آمد، سریع و بینفس، و همان لحظه فهمید که این جمله دیگر چیزی را عوض نمیکند.
هلمر گفت: -آه. پلهها. خطرناکند. و بعد با آن چشمهای آبی رنگ نگاهی دقیق به او کرد و گفت : -مراقب خودتان باشید. و اگر ماشین دیر روشن میشود، بهتر است بدهید ببینندش. این روزها هیچکس نباید با چیزی که درست کار نمیکند توی خیابان باشد.
ادموند فقط سر تکان داد. بیرون آمد. از جلوی دو جوانِ مسلسل به دست رد شد. از پلهها پایین رفت. از خیابان گذشت. و تا دو کوچه آنطرف تر نفس نکشید.
بعد در سایهٔ یک دیوار، با یک دست تکیه داد و استفراغ کرد.
آن روز ظهر را بیهدف در خیابانها راه رفت. نمیدانست چقدر. پاهایش او را از کوچهای به کوچهٔ دیگر میکشیدند، مثل سگی که آدم گمشده ای را دنبال میکند. در تمام این مدت ذهنش یک فیلم را تکرار میکرد: همان دو ثانیه نگاه هلمر، همان - شما همه سرما خورده بودید آن هفته-، همان -آستینتان-. هر بار که تکرار میشد، جزئیات تازهای به آن اضافه میشد. لبخند هلمر کمی کج تر. مکثش کمی طولانیتر. صدایش کمی پایینتر.
بارها خودش را قانع کرد که چیزی نبوده. که هلمر فقط یک افسر کنجکاو است، آدمی که از هر کسی دو سه سؤال میپرسد چون حوصلهاش سر رفته. کسی که اصلاً نمیداند ادموند کجا بوده.
ولی بعد فکر میکرد: اگر نمیدانست، چرا آستین را گفت؟
و بعد فکر میکرد: شاید فقط مهربان بود.
و بعد: کلاهمشکیها مهربان نیستند.
اینجا بود که خودش را گرفت. ایستاد. فهمید دارد دقیقاً کاری را میکند که وقتی کودک بود از آن بیزار بود: میچرخید دور یک فکر، مثل مگسی در شیشه.
به میدان رسیده بود. بیآنکه خواسته باشد. جمعیت پراکنده بود. چند پیرمرد و پیرزن هنوز با پرچمهایشان ایستاده بودند، با آن نوع شادی بی خطر کسانی که چیز بیشتری برای از دست دادن ندارند. ساعت میدان هنوز روی چهار و ده دقیقه بود. ادموند به آن خیره شد. و ناگهان با وضوحی که دلش را درد آورد، همهچیز را دید: صدای تیراندازی، بوی باروت، زنی که کنار دیوار نشسته بود و دستش را روی گوشش گذاشته بود و ورد میخواند. و پیرزنی که در را باز کرد. دستهای لاغر و پر از لکهاش که برایشان تکان میداد. گفت: بیایید تو، بیایید تو، زود.
اگر آنها وارد نمیشدند، پیرزن زنده میماند. شاید.
این فکر را قبلاً هم کرده بود، شبها، ولی همیشه پسش میزد. حالا نتوانست. همانطور که وسط میدان ایستاده بود، دید ذهنش آن فکر را جلو میکشد و روی میز میگذارد، همانطور که یک وکیل پرونده را: ببین. آنها وارد شدند. کلاهمشکیها دنبالشان آمدند. پیرزن مرد. تو زنده ماندی. حالا حساب کن.
سرش را تکان داد. نه. اینها مال بعد بود. مال شب. حالا باید به خانه برگردد
شب آیلیا آمد. این بار نه با زنگ، بلکه با تقهای آرام به در، دو تا آهسته و یکی بلند، مثل کسی که کد میزند. ادموند در را باز کرد.
آیلیا شال سیاهی روی سرش انداخته بود و رنگش مثل کاغذ بود. - میتوانم بیایم تو؟
ادموند او را به آشپزخانه برد. چراغ را روشن نکرد. فقط یک شمع کوچک روی میز بود، از آنهایی که برای وقتی که برق میرفت نگه میداشت.
آیلیا نشست. هیچکدام حرفی نزدند. بعد آیلیا گفت: - به کسی نگفتم.
ادموند نگاهش کرد.میخواستم بدانی. از وقتی آمدم بیرون فقط به این فکر میکردم که ممکن است فکر کنی. صدایش میشکست. «من هیچوقت چیزی نمیگویم. هیچوقت.»
-باور دارم.
ولی باور نداشت. نمیدانست باور دارد یا نه. و همین بدترین قسمتش بود: که از دوستهای قدیمیاش دیگر نمیتوانست مطمئن باشد. که ترس، آرامآرام، همهٔ آدمهایی را که دوستشان داشت به غریبه تبدیل میکرد.
آیلیا پرسید: - تو خوبی؟ نه.
-چرا؟
-امروز رفتم کلانتری.
رنگ آیلیا پرید. -چه شد؟
-جریمه بود. پارک ممنوع. همین.
-پس چرا...
-یک افسر آنجا بود. هلمر. همینطور نگاهم میکرد. هیچ چیزی نگفت. هیچی. ولی من...» ادموند کلمهها را گم کرد. -من خودم را لو دادم. شاید. نمیدانم. هر چیزی که میگفتم بدتر میشد.
آیلیا دستش را روی دست او گذاشت. دست او سرد بود. «اگر میدانست، همانجا میگرفتت.
-اگر میخواست.
-ادموند.
-نه، تو نمیفهمی. ادموند صدایش را پایین نگه داشت، ولی لحنش تند شد. -این آدمها همیشه همان لحظه نمیگیرند. گاهی صبر میکنند. میگذارند راه بروی. میگذارند فکر کنی آزادی. و بعد یک روز...
آیلیا ساکت ماند. بعد آهسته گفت: - من دارم میروم.
ادموند نگاهش کرد.
-بعد از این همه چیز نمیتوانم بمانم. عمهام در شهر بندری است. اگر بتوانم مرز را رد کنم...» مکث کرد. -میتوانی با من بیایی.
ادموند خندید. این بار خندهاش کوتاه و تلخ بود. -من؟ کجا؟ با چه؟
-ما راهی پیدا میکنیم.
-من نمیتوانم بروم.
-چرا؟
ادموند فکر کرد. سعی کرد جواب درست را پیدا کند، ولی هیچ جوابی به ذهنش نیامد که واقعی باشد. بالاخره گفت:-چون نمیتوانم. چون اگر بروم، هر کسی که مرده، برای من مردهاند. و اگر بمانم... جمله را نیمهتمام گذاشت. و ادامه داد : - نمیتوانم تمام زندگی ام اینجاست ، دوست هام خانوادم ...
آیلیا چیزی نگفت. بعد از مدتی بلند شد. دم در ایستاد. - اگر نظرت عوض شد، پنجشنبه. ایستگاه قطار، ساعت شش صبح.
ادموند فقط سر تکان داد.
وقتی رفت، او در آشپزخانهٔ تاریک ماند و به شمع نگاه کرد که کمکم آب میشد. فکر کرد: چقدر راحت است که آدم بگوید برو. چقدر ساده است که فکر کند رفتن چیزی را حل میکند.
همه میگویند برو ، ولی چرا بروم ، چرا چیزی که برای من است را ول کنم ، چرا تمام چیز هایی را که ساخته ام بیخیال بشوم گویی که هیچوقت وجود نداشته اند . انگار رفتن خیلی راحت است .
آن شب خواب دید.
خوابهایش این روزها همه یک شکل بودند: خیابانی که تمام نمیشد و پیرزنی که پشت یک در ایستاده بود. ولی این بار پیرزن صورت داشت. تا آن شب همیشه صورتش مه آلود بود، مثل چیزی که از پشت شیشه بخارگرفته میبینی. این بار صورت را دید. پیرزن لاغری با چشمهای روشن و دهانی که کمی باز بود. به او نگاه میکرد. نه با نفرت. نه حتی با سرزنش. فقط با نوعی کنجکاوی، مثل کسی که میخواهد بپرسد: تو که زنده ماندی؟ برای چه؟
چرا باید زنده باشی و دیگران بمیرند ؟
از خواب پرید، خیس عرق. هوا هنوز تاریک بود. سعی کرد دوباره بخوابد ولی نشد.
صبح، بی آنکه تصمیمی گرفته باشد، به همان خیابان رفت.
نمیدانست دقیقاً کجاست. آن روز شب بود و او در هراس. ولی شکل در یادش بود: دو پله جلو، یک دستگیرهٔ مسی که زیر نور فانوس برق میزد. بعد از ساعتی گشتن در کوچههای اطراف میدان ، خانه را پیدا کرد. در تختهکوب شده بود. تختهها تازه بودند، زرد روشن، و میخهایشان هنوز زنگ نزده بود. روی در، با گچ قرمز، دایرهای کشیده بودند و داخلش یک ضربدر.
ادموند ایستاد و نگاه کرد.
زنی از پنجرهٔ طبقهٔ بالای خانهٔ مجاور سر بیرون آورد. پنجاهساله، با موهای حنایی و چشمهایی که از پشت چینهای گوشتی نگاه میکردند. - دنبال کسی میگردی، پسرم؟
-نه. فقط... رد میشدم.
زن چیزی نگفت. بعد با لحنی که معلوم نبود مهربان است یا تحقیرآمیز گفت: -اینجا کسی نمیماند دیگر.
-کی اینجا زندگی میکرد؟
-خانم مارگارد. پیرزن. تنها بود. پسرش را در جنگ از دست داده بود، شوهرش را هم قبل از او. هیچکس را نداشت. زن آهی کشید. -آن شبها در را باز گذاشته بود. میگفت بچهها ممکن است جایی لازم داشته باشند.
-بچهها.
-همانهایی که فرار میکردند. میدانی. جوانها. زن نگاهش را از او برنگرداند. - کلاهمشکیها صبح که آمدند، ما را از خانه بیرون نریختند. فقط گفتند هر کس از پنجره نگاه کند، تیر میخورد. من پشت پرده ایستاده بودم. دیدم که او را بیرون کشیدند. نه، نمیخواهم بگویم. بگذار نگویم.
- بگویید. لطفاً.
زن مکث کرد. بعد گفت: -او را از پلهها پایین کشیدند. زنده نبود. آنطور که دیدم، همان توی خانه... همان اول... دستش را جلوی دهانش گرفت. -بعد او را روی پیادهرو انداختند و چند ساعت همانجا ماند. تا شب. کسی جرئت نکرد برود جلو. بعد یک ماشین آمد و او را برد.
ادموند فکر کرد: من آنجا بودم. من دیدم که این اتفاق میافتد و فرار کردم. تنها کاری که کردم فرار بود.
ولی آن لحظه، مثل بقیهٔ چیزها، همان شکلی که در ذهنش بود نبود. آنچه واقعاً اتفاق افتاده بود این بود: او از دریچهٔ پشتی خانه، که به کوچهٔ پشتی باز میشد، رفته بود بیرون. او و پیرزن هیچوقت حرف نزده
بودند. فقط یک لحظه، در تاریکی راهرو، پیرزن دستش را به بازوی او زده بود و گفته بود: -برو. از پشت. و او رفته بود.
او نجات یافته بود چون پیرزن نجاتش داده بود.
حالا این را به یاد آورد. نه بهعنوان خاطرهای مبهم، بلکه با وضوحی که تا مغز استخوانش نفوذ کرد. صدایش را به یاد آورد. بوی صابون و نفتالین. آن کلمهٔ کوتاه: برو.
دستش را روی دهانش گرفت و بیصدا ایستاد. زن بالای سرش، از پنجره، گفت: -پسرم؟ حالت خوب است؟
ولی ادموند دیگر نمیشنید.
آن عصر به گورستان رفت.
نمیدانست چرا. شاید چون هیچ جای دیگری نبود. گورستان قدیمی شهر، پشت کلیسای مرمت نشده، با درختهای سروی که باد در آنها صدا میکرد. هنوز خاک چندین قبر تازه بود. دایره دایره، با چند گل پژمرده یا شمعهای نیمهسوخته، از آنهایی که آدمها دزدکی میگذاشتند.
خانم پیترسون را همانجا دید، کنار قبر شوهرش. یک زن لاغر و قدکوتاه در لباس سیاه، با کلاهی که لبهاش چشمهایش را پنهان میکرد.
ادموند ایستاد. نمیخواست جلو برود. ولی زن همان لحظه سرش را بالا آورد و ادموند را دید.
-ادموند.
-خانم پیترسون. من... متأسفم. هیچ نتوانستم...
آقای پیترسون. زن صدایش را کمی صاف کرد. -پسرم را میگویی؟ نه، او نبود. پسرم را برنگرداندند. هنوز نمیدانم کجاست. این قبر شوهرم است.
ادموند نگاه کرد. روی سنگ ساده یک اسم بود و دو تاریخ. قدیمی. شوهرش سالها پیش مرده بود.
-پسرم... هنوز پیدایش نکردهام.» زن به ادموند خیره شد. -تو او را دیدی؟ آن شب؟ تو که با آنها بودی؟
ادموند فکر کرد دروغ بگوید. ولی نتوانست. -نه. من او را ندیدم.
-با این حال بودی.
نه سؤال بود، نه اتهام. فقط یک واقعیت که زن به زبان آورده بود.- بله.
خانم پیترسون به چشمهایش نگاه کرد. -من نمیدانم چرا تو زندهای و او نیست. ولی نمیخواهم از تو متنفر باشم. پسرم نمیخواست من از کسی متنفر باشم.» لحظهای مکث کرد. -ولی اگر دیدی، اگر چیزی شنیدی...
-به شما میگویم. قول میدهم.
-قول نده. زن خسته گفت. -قولها این روزها دروغاند.
و رفت. آهسته، با کلاهی که لبهاش حالا تمام صورتش را میپوشاند.
ادموند تنها ماند، میان قبرها. باد از میان سروها میگذشت، با همان صدای خفه و پر از آه. و فکر کرد: تقصیر کیست؟ نه تقصیر پادشاه. نه تقصیر کلاهمشکیها. اینها بدیهیاند. بلکه آن چیزی که از آن بدتر است: تقصیر کسی که میتوانست کاری بکند و نکرد. تقصیر کسی که زنده ماند چون دیگران مردند.
دو روز بعد، هلمر را در کافه دید.
ادموند قبلاً دو بار از جلوی کافه رد شده بود بدون اینکه وارد شود. ولی آن روز، به دلیلی که هنوز نمیفهمید، پاهایش او را به همانجا برد. شاید چون به نظرش رسید که اگر دیگر هرگز به آن کافه نرود، یعنی ترس برنده شده است. شاید چون دیگر نمیخواست پنهان شود.
وقتی وارد شد، زن مسن پشت پیشخوان به او لبخند زد. -قهوهٔ همیشگی؟
-بله.
کنار پنجره نشست، همان جای قدیمی. و آنوقت هلمر را دید. دو میز آنطرفتر، پشت یک روزنامه، با فنجانی بخارکرده روبهرویش و کلاه سیاه کنارش روی میز.
ادموند فوراً چشم برداشت. قلبش به تپش افتاد. فکر کرد: او مرا دنبال کرده. فکر کرد: او اینجا بوده. فکر کرد: او این را از اول میدانست.
ولی بعد فکر کرد: اگر میدانست، چرا اینقدر صبر کرد؟
قهوه آمد. ادموند فنجان را با دو دست گرفت. نوشید، سوخت. دوباره نوشید.
هلمر روزنامه را پایین آورد و به او نگاه کرد. لبخند زد.
ادموند نتوانست نگاه برگرداند. هلمر بلند شد، فنجانش را برداشت و به طرف او آمد، با همان آرامش بیشتاب.
-
آقای ادموند. اجازه هست؟
-بفرمایید. صدایش را عجیب آرام شنید.
هلمر نشست. دستهایش را روی میز گذاشت. -من معمولاً اینجا قهوه میخورم. نمیدانستم شما هم اینجایید. اتفاقی است. زیرا این شهر کوچکی است.
-بله.
-دلیلی هم ندارد نگران باشید. جریمه را که پرداخت کردهاید.
-بله.
هلمر قهوهاش را مزه کرد. بعد گفت: -من آدم عجیبیام، آقای ادموند. شغلم این است که به آدمها نگاه کنم. و میدانید چه چیزی یاد گرفتهام؟ آدمها همیشه دروغ نمیگویند. بیشتر وقتها فقط میترسند. و ترس شکلهای مختلفی دارد.
ادموند چیزی نگفت.
-بعضیها وقتی میترسند، حرف میزنند. بعضیها ساکت میشوند. بعضیها عرق میکنند. بعضیها کتشان را درنمیآورند. هلمر با نگاهی صاف به او خیره شد. -ولی ترس بهتنهایی دلیل نیست. نه برای من. آدمهای بیگناه هم میترسند. گاهی بیشتر از آنهایی که گناه کردهاند.
-شاید.
- شما از چه میترسید؟
سؤال آنقدر ساده و مستقیم بود که ادموند یک لحظه هیچ جوابی نداشت. بعد بدون اینکه فکر کند گفت: -از همهچیز.
هلمر لحظهای ساکت ماند. بعد آهسته سر تکان داد. -بله. فکر میکردم همین باشد.
باز مکث. بعد: -من پسری دارم، همسن شما. شاید یکی دو سال کوچکتر. او هم از همهچیز میترسد. و من هیچوقت نتوانستهام به او بگویم که چرا نباید از چیزی ترسید.
ادموند نگاهش کرد. نمیدانست چه بگوید.
هلمر گفت: -میدانید، بعضیوقتها فکر میکنم بهترین کار این است که آدم هیچ نداند. هیچ چیز. که از هیچ چیزی خبر نداشته باشد. که پروندهها بسته بمانند. و بعد با لحن آرامتری گفت: -ولی آدم نمیتواند همیشه نداند. گاهی چیزی را میداند، حتی اگر نخواهد.
ادموند به این جمله خیره ماند. نمیدانست معنایش چیست. یعنی هلمر میداند و دارد میگوید که ساکت میماند؟ یا هلمر هیچ نمیداند و دارد با او بازی میکند؟ یا هیچکدام؟
هلمر بلند شد. کلاهش را برداشت. - من دیگر باید بروم. قهوه تان را بخورید. کمکم سرد میشود.
دم در برگشت. -آقای ادموند.
-بله؟
«اگر روزی لازم شد با کسی حرف بزنید، من هنوز اینجا هستم. هر ظهر. و لبخند زد. -فقط برای قهوه. و سپس
رفت.
ادموند تا مدتی بیحرکت ماند. فنجان در دستش سرد شد. زن مسن پشت پیشخوان چیزی گفت و او نشنید. و فقط یک فکر در سرش بود، یک فکر که دور خودش میچرخید و بزرگتر میشد: او میداند. و هیچ کاری نمیکند. و این از هر چیزی بدتر است.
اگر هلمر او را میگرفت، حداقل همهچیز تمام میشد. حداقل میتوانست مثل بقیه به مجازات برسد. ولی هلمر او را آزاد گذاشته بود. نه از روی ترحم. بلکه از روی چیزی که ادموند نمیتوانست اسمش را بگذارد ترحم. شاید همان کنجکاوی. شاید نوعی خستگی.
و ادموند حس کرد که این آزادی سنگینتر از هر زنجیری است.
پنجشنبه رسید. ادموند ساعت چهار صبح بیدار بود. روی تخت نشسته بود و به دیوار روبهرو نگاه میکرد، همان دیوار که از بچگی آنجا بود، با لکههای رطوبت که اگر مدت کافی نگاهشان میکردی شکل صورت میشدند. آپارتمان ساکت بود. یک ساعت دیواری قدیمی در آشپزخانه ثانیهها را میشمرد و صدایش در سکوت مثل قطرهای بود که در سطل خالی بچکد.
ساعت پنج لباس پوشید. کت پشمیاش را روی پیراهن. بوتهای چرمی را. جلوی در اتاق ایستاد. هیچکس نبود که بیدارش کند یا مانعش شود، هیچکس که بپرسد کجا میروی. این آزادی که همیشه دوستش داشت، آن لحظه شبیه نوعی تهی بود.
فکر کرد: میتوانم بروم. همین الان. ایستگاه، شش صبح. آیلیا آنجا خواهد بود. میتوانم از این شهر بروم. میتوانم زندگی دیگری بسازم.
و بعد فکر کرد: با چه حقی؟
آیلیا با او بدرود میگفت و او باید حرف میزد. میبایست توضیح بدهد که چرا نمیآید. ولی این توضیح را نداشت. فقط حس میکرد اگر برود، چیزی در او میمیرد. نه آن چیزی که لازم بود بمیرد، بلکه
چیزی که باید زنده میماند: حافظه. اینکه میدانست چه شد. اینکه میدانست چه کسی چه کرد. اینکه پیرزن گفته بود برو.
اگر میرفت، آن شب پشت سرش میماند، ولی هر شب دوباره میآمد. در هر شهر، هر زبان، هر خیابان. و او باید تمام عمر آن را با خودش میکشید، بیآنکه حق داشته باشد حرفی بزند.
ساعت شش گذشت. او هنوز آنجا بود. پشت پنجره.
قطار، دوردست، سوت کشید.
بعدازظهر همان روز رفت مدرسه.
در حیاط باز بود. همانطور که همیشه. از حیاط خالی گذشت. روی دیوار ساختمان همان تابلوی قدیمی بود: به مدرسهٔ ماندیواج خوش آمدید. زیرش یک پرچم نو آویزان کرده بودند، پرچم آرشوسکا، نو و سفت و بیچین.
معلم ادبیات در دفتر نشسته بود، تنها. مدیر نبود.
-ادموند. معلم با دیدنش لبخند زد، ولی لبخندش فوراً محو شد. - چه شده؟ رنگت...
-هیچی، استاد.
-بنشین.
ادموند نشست. معلم برایش قهوه ریخت و فنجان را جلویش گذاشت. بعد صندلیاش را کشید و کنار او نشست، کاری که هیچوقت نکرده بود.
-بگو.
ادموند مدتی سکوت کرد. بعد آهسته گفت: «استاد، شما هیچوقت فکر نکردهاید که چرا بعضیها زنده میمانند و بعضیها نه؟
معلم لحظهای ساکت ماند. -هر روز . - و جوابی پیدا کردهاید؟
-نه. معلم قهوهاش را نوشید. -ولی یاد گرفتهام که اگر دنبال جواب بگردی، آن را در جای اشتباه پیدا میکنی. زنده ماندن دلیل نمیخواهد. فقط اتفاق میافتد.
-این کافی نیست.
-نه. کافی نیست.
ادموند نگاهش کرد. - من نمیتوانم با این زندگی کنم.
لحظهای هیچکدام چیزی نگفتند. بعد معلم گفت، با صدایی که ناگهان خسته شد: -ادموند، مردم زیادی در این شهر نمیتوانند با این زندگی کنند. و با این حال زندگی میکنند. میدانی چرا؟ چون چارهای نیست. چون فردا آفتاب میزند، چون نان باید خرید، چون همسایهای هست که باید جوابش را داد. این نه شجاعت است، نه ضعف. فقط ادامه دادن است.
-ادامه دادن برای چه؟
-برای اینکه کسی باید باشد که یادش بماند.
ادموند فکر کرد: همین را میخواستم بشنوم و همین را نمیتوانم باور کنم.
معلم دستش را روی شانهٔ او گذاشت. -تو هنوز جوانی. هنوز میتوانی بنویسی. بنویس، ادموند. هر چه دیدی. بنویس که فراموش نشود.
ادموند لبخند زد. - اگر بنویسم، میگیرندم.
-پس برای خودت بنویس. برای بعد.
-بعد؟
-بعد، یک روز. که ما نباشیم. ولی کسی باشد که بخواند.
ادموند فنجان را گذاشت و بلند شد. -متشکرم، استاد.
-کجا میروی؟
-خانه.
معلم او را تا دم در بدرقه کرد. روی آستانه با لحن غریبی گفت: -ادموند. اگر بخواهی با کسی حرف بزنی، من اینجا هستم. همیشه.
ادموند فقط سر تکان داد.
این جمله را همان روز شنیده بود، از دو نفر مختلف: هلمر و معلم. و فکر کرد: چقدر عجیب است که هر دو یک چیز گفتند. و چقدر عجیبتر که هیچکدام نمیتوانستند کمکش کنند.
شب، وقتی هوا تاریک شد، ادموند از زیر تخت جعبه را درآورد. کتابها را یکییکی بیرون ریخت. شیره را برداشت و به آن نگاه کرد. بعد دوباره گذاشتش سر جایش. دلش نمیخواست دوباره به آن دست بزند .
اجاره را برداشت و پایین رفت. خانم برنر در را باز کرد، با همان موهای بنفشمایل و همان اخم همیشگی. ادموند پاکت را به دستش داد.
-این برای ماههای بعد هم هست. دو ماه جلو.
زن نگاهی به پاکت انداخت، بعد به او گفت: - چه شده؟
-هیچی. فقط میخواستم حسابها تسویه باشد.
خانم برنر چند ثانیه نگاهش کرد. چیزی در چشمهایش عوض شد، چیزی که ادموند هرگز در آنها ندیده بود. -آقای ادموند، شما... چیزی هست که بخواهید بگویید؟
-نه. شببخیر، خانم برنر.
-شب بخیر. زن این را گفت ، و ادموند صدای در را پشت سرش شنید که خیلی آهستهتر از همیشه بسته شد.
برگشت بالا. رادیو را روشن کرد. صدای پیانو آمد، همان که دوست داشت. فردریک هیل. نمیدانست کدام قطعه است. فقط میدانست ملایم است و غمگین و در همان لحظه هیچ چیز دیگری در جهان به آن شباهت ندارد.
نشست روی صندلی وسط اتاق. به سقف نگاه کرد. چشمهایش را بست.
فکر نکرد. این مهم بود که فکر نکرد. تمام روزها، تمام هفتهها فکر کرده بود. حالا فقط میدانست. مثل کسی که بعد از یک سفر خسته سرانجام میداند کجا میرود.
به آیلیا فکر کرد که در قطار بود و حالا از مرز میگذشت. به خانهٔ پیرزن با آن در تختهکوبشده. به هلمر که فردا ظهر در کافه مینشست و قهوه میخورد و پروندهای را که هیچوقت باز نشد، بایگانی میکرد. به خانم پیترسون. به پیرزنی که گفت برو.
از جا بلند شد.
باران شروع شده بود. آهسته، روی شیشه. همان صدایی که از همهچیز بیشتر دوست داشت.
آنچه بعد اتفاق افتاد، در سکوت اتفاق افتاد. بیصدا و بیشاهد، در آن اتاق کوچک، با رادیویی که هنوز پیانو میزد و بارانی که هنوز میبارید. ادموند، پسر هجدهسالهای که فکر میکرد شجاع است و بعد فهمید نیست، و بعد فهمید که شاید همین فهمیدن شجاعت بود، یا نه، شاید هم ضعف، به پایان رسید.
نه با فریاد. نه با خشم. بلکه با نوعی آرامش وحشتناک، آرامش کسی که دیگر چیزی ندارد که از آن بترسد.
صبح، خانم برنر که دو بار در زده بود و جوابی نشنیده بود، با کلید یدکی از پلکان بالا رفت.
و در آخر به صحنه وحشتناکی روبرو شد .
سروان هلمر آن ظهر طبق عادت به کافه رفت. قهوه سفارش داد. روزنامه را باز کرد. صندلی کنار پنجره خالی بود.
مدتی به آن صندلی نگاه کرد. بعد روزنامه را تا کرد و از جیب داخل کتش یک برگهٔ کوچک درآورد. جریمهٔ پارک. پیکان قهوهای. پل شرقی. امضای کجومعوجی که شبیه امضای یک کودک بود.
آن را در دست چرخاند. بعد پارهاش کرد، به قطعههای کوچک، و داخل زیرسیگاری ریخت.
کسی هیچوقت نفهمید هلمر چه میدانست.
و هیچکس هم دیگر نپرسید.
بیرون، باران میبارید. ساعت میدان هنوز روی چهار و ده دقیقه بود.


همین الان به حرفم گوش بده... بعدا میفهمی چی میگفتم ولی بعدا خیلی دیره!
چه میدونم... مثلا خلال دندون بمیری!
گفتی چی بمیرم؟
تـــــــــــو جرئت کردی بگی من چطوری میمیرم؟
آقا کمــــــــــــــــــــــــــــــــــ...
فکر کنم الان سنت مانگو بستری باشه...
قبلش هم میگفت باید همه مرگخوارها رو زندانی کنن؛ حتی اونایی که از اعمالشون پشیمونن رو. موقع کشتن یکی از همین مرگخواها هم دستگیرش کردیم!
ولیـ...
خب به نفعش شد. به هر حال مرگ بهتر از آزکابانه! 
خیلی دوست داشتم بدونم یهو چی شد که اینقدر وضعش ریخت بهم!
تو پیشش بودی، چیزی نخورد که مسمومش کنه؟
اتفاقیه که افتاده! روونا بیامرزدش. 
به نظر من که زندگیامون مثل یه چوبکبریته، اگه سرش بسوزه حتما کمرش هم نمیسوزه!
چون توی ذات چوبکبریتا سوختنه. میفهمی پیشی؟ بذار بهتر توضیح بدم... بد یا خوب بودن یه انتخابه. مثل یه کارت. تو انتخاب میکنی پشتش رو نشون بدی یا روش رو. تنها نقش ذات اینه که درصد احتمالات رو تغییر میده.






